Wyniki doraźnego raportu MI w PAŻP: Excel zamiast systemu ERP i brak nadzoru

W komunikacji i mediach społecznościowych PAŻP prezentuje się jako ultranowoczesna i "hiperbezpieczna" organizacja, rozwijająca systemy szkolenia i inwestująca w infrastrukturę. 

Z raportu, widać jak na dłoni kilka zasadniczych systemowych problemów. Kontrola wskazuje na brak spójnych procedur weryfikacji wydatków, także przy korzystaniu z kredytów objętych gwarancją Skarbu Państwa. W efekcie można zauważyć, działania wykraczające poza zatwierdzone plany lub nie w pełni zgodne z ich celem. To nie pojedyncze błędy, lecz sygnał osłabionej kontroli wewnętrznej.

Podobny dualizm widać w obszarze kadrowym: rozwój zatrudnienia choć zgodny z planami, jednocześnie wskazuje na nieprecyzyjne cele premiowe, nierzetelną dokumentację i ogólnie, decyzje podejmowane z naruszeniem własnych regulaminów.

Na tym tle pojawia się pytanie o nadzór. Zgodnie z ustawą bieżący nadzór nad PAŻP sprawuje Prezes ULC. Tymczasem w kontekście ujawnionych nieprawidłowości jego rola pozostaje mało widoczna i trudno wskazać moment, w którym nadzór zadziałał w sposób zapobiegawczy.

Warto również zwrócić uwagę na kwestie narzędzi zarządczych. Kontrola wykazała, że w istotnym zakresie procesy finansowe były wspierane programem Excel, co w tak złożonej i wrażliwej operacyjnie instytucji trudno uznać za rozwiązanie właściwe. Choć co do zasady arkusze są użytecznym narzędziem pomocniczym, to już wykorzystywanie ich jako substytutu zintegrowanego systemu księgowego ogranicza przejrzystość danych, utrudnia ich bieżącą weryfikację i zwiększa ryzyko błędów, nie wspominając o bezpieczeństwie informacji i samego, systemu zarzadzania bezpieczeństwem informacji Part-IS. 

W organizacji odpowiedzialnej za kluczową infrastrukturę i bezpieczeństwo ruchu lotniczego standardem powinny być rozwiązania zapewniające pełną spójność, kontrolowalność i "audytowalność" i transparentność procesów finansowych w dodatku takich, których nie da się wynieść na pamięci USB w kieszeni, lub wysłać mailem jako załącznik.

Wnioski pokontrolne
Są bardzo zachowawcze: Więcej dyscypliny kosztowej, uporządkowanie systemów, przestrzeganie własnych procedur. To raczej przypomnienie podstaw niż plan głębokiej zmiany.

Pojawia się też pytanie czy nadzór był i jest niechlujny, czy może po prostu zbyt ufny? 
Bo jeśli instytucja o tak newralgicznym znaczeniu, odpowiedzialna za bezpieczeństwo ruchu lotniczego zaczyna mieć kłopoty z podstawową spójnością zarządczą, to rola nadzoru nie powinna ograniczać się do przyjmowania i akceptowania dokumentów. 

W tym sensie raport mówi nie tylko o PAŻP. Mówi także choć półgłosem, o systemie nadzoru, który zadziałał dopiero wtedy, gdy problemy były już dobrze widoczne gołym okiem.

Ministerstwo Infrastruktury zdecydowało się udostępnić raport w formie zanonimizowanej na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902) w związku z objęciem tych fragmentów tajemnicą przedsiębiorstwa przez i na rzecz PAŻP. Oznacza to, że część danych została ukryta, jednak dokument pozwala na ocenę kluczowych ustaleń kontroli i ogólnego obrazu funkcjonowania PAŻP.

Zapraszamy do lektury: Raport_pokontrolny_PAZP_2025_zanonimizowany.