Wyniki doraźnego raportu MI w PAŻP: Excel zamiast systemu ERP i brak nadzoru. Stanowisko PAŻP w sprawie

W komunikacji i mediach społecznościowych PAŻP prezentuje się jako ultranowoczesna i "hiperbezpieczna" organizacja, rozwijająca systemy szkolenia i inwestująca w infrastrukturę. 

Z raportu, widać jak na dłoni kilka zasadniczych systemowych problemów. Kontrola wskazuje na brak spójnych procedur weryfikacji wydatków, także przy korzystaniu z kredytów objętych gwarancją Skarbu Państwa. W efekcie można zauważyć, działania wykraczające poza zatwierdzone plany lub nie w pełni zgodne z ich celem. To nie pojedyncze błędy, lecz sygnał osłabionej kontroli wewnętrznej.

Podobny dualizm widać w obszarze kadrowym: rozwój zatrudnienia choć zgodny z planami, jednocześnie wskazuje na nieprecyzyjne cele premiowe, nierzetelną dokumentację i ogólnie, decyzje podejmowane z naruszeniem własnych regulaminów.

Na tym tle pojawia się pytanie o nadzór. Zgodnie z ustawą bieżący nadzór nad PAŻP sprawuje Prezes ULC. Tymczasem w kontekście ujawnionych nieprawidłowości jego rola pozostaje mało widoczna i trudno wskazać moment, w którym nadzór zadziałał w sposób zapobiegawczy.

Warto również zwrócić uwagę na kwestie narzędzi zarządczych. Kontrola wykazała, że w istotnym zakresie procesy finansowe były wspierane programem Excel, co w tak złożonej i wrażliwej operacyjnie instytucji trudno uznać za rozwiązanie właściwe. Choć co do zasady arkusze są użytecznym narzędziem pomocniczym, to już wykorzystywanie ich jako substytutu zintegrowanego systemu księgowego ogranicza przejrzystość danych, utrudnia ich bieżącą weryfikację i zwiększa ryzyko błędów, nie wspominając o bezpieczeństwie informacji i samego, systemu zarzadzania bezpieczeństwem informacji Part-IS. 

W organizacji odpowiedzialnej za kluczową infrastrukturę i bezpieczeństwo ruchu lotniczego standardem powinny być rozwiązania zapewniające pełną spójność, kontrolowalność i "audytowalność" i transparentność procesów finansowych w dodatku takich, których nie da się wynieść na pamięci USB w kieszeni, lub wysłać mailem jako załącznik.

Wnioski pokontrolne
Są bardzo zachowawcze: Więcej dyscypliny kosztowej, uporządkowanie systemów, przestrzeganie własnych procedur. To raczej przypomnienie podstaw niż plan głębokiej zmiany.

Pojawia się też pytanie czy nadzór był i jest niechlujny, czy może po prostu zbyt ufny? 
Bo jeśli instytucja o tak newralgicznym znaczeniu, odpowiedzialna za bezpieczeństwo ruchu lotniczego zaczyna mieć kłopoty z podstawową spójnością zarządczą, to rola nadzoru nie powinna ograniczać się do przyjmowania i akceptowania dokumentów. 

W tym sensie raport mówi nie tylko o PAŻP. Mówi także choć półgłosem, o systemie nadzoru, który zadziałał dopiero wtedy, gdy problemy były już dobrze widoczne gołym okiem.

Ministerstwo Infrastruktury zdecydowało się udostępnić raport w formie zanonimizowanej na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902) w związku z objęciem tych fragmentów tajemnicą przedsiębiorstwa przez i na rzecz PAŻP. Oznacza to, że część danych została ukryta, jednak dokument pozwala na ocenę kluczowych ustaleń kontroli i ogólnego obrazu funkcjonowania PAŻP.

Zapraszamy do lektury: Raport_pokontrolny_PAZP_2025_zanonimizowany.

Niniejszym publikujemy stanowisko Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej wystosowane w powyższej sprawie. Całość została przesłana do redakcji przez P. Marcina Hadaja, Rzecznika Prasowego PAŻP.

Polska Agencja Żeglugi Powietrznej wskazuje, że redakcja Dlapilota.pl ponownie nie zwróciła się do PAŻP z pytaniami w związku z przygotowywanym artykułem i wyjaśnia, że:

• PAŻP od początku swojego działania (kwiecień 2007 r.) trzykrotnie nieprofesjonalnie „podjęła próbę" wdrożenia systemu klasy ERP (zintegrowany system do zarządzania organizacją, zawierający również program do ewidencji księgowej), w tym dwie próby zrealizowania tego zadania zakończyły się procesami sądowymi, bez wdrożenia. Obecne Kierownictwo PAŻP doprowadziło do zakończenia tych sporów oraz kończy prace nad wdrożeniem nowego oprogramowania. Przewidywany termin wdrożenia to wrzesień 2026 r.  Będzie to absolutny „game changer" w historii Agencji. Tak samo jak wdrożony w niedługim czasie jeszcze w 2026 r. system Grafik PANSA.
  Należy również stwierdzić, że prawidłowość prowadzenia ksiąg rachunkowych przez Agencję jest wprost potwierdzana  w opiniach biegłego rewidenta za każdy rok.
• Wynik finansowy jest bezpośrednią konsekwencją ram regulacyjnych, w których funkcjonuje PAŻP, podobnie jak każdy europejski dostawca służb żeglugi powietrznej (ANSP). Jest to bezsporny fakt. Zewnętrzny audytor odpowiedzialny za badanie sprawozdania finansowego PAŻP za 2024 rok (a ostatnio również za 2025 rok) na żadnym etapie nie zakwestionował zdolności Agencji do kontynuowania działalności. Należy również podkreślić, że wynik finansowy osiągnięty w 2024 roku był lepszy niż prognozy przygotowane podczas prac nad Planem Skuteczności Działania na lata 2025–2029.
• Zwracamy uwagę, że podstawowym obowiązkiem Agencji, wynikającym z obowiązujących ram regulacyjnych, jest realizacja działań ujętych w Polskim Planie Skuteczności Działania dla danego okresu odniesienia (Reference Period, czy to RP3 czy też obecnie RP4). Wskazujemy, że zakończony został już (również badaniem biegłego) rok 2025 oraz, że za rok 2025 (pierwszy rok RP4) PAŻP odnotowała pozytywny wynik finansowy netto, przekraczający założenia planistyczne oraz pokrywający stratę odnotowaną w roku 2024, który to rok był ostatnim z 5 lat RP3. Jeszcze raz podkreślamy cały ten okres 5-letni (do 2024 r.) został zrealizowany zgodnie z planem.
• W tym kontekście należy zauważyć, że powszechnie znane zaniedbania i opóźnienia z lat 2020–2023 spowodowały konieczność nadrobienia zaległych działań, co przełożyło się na wzrost wydatków w 2024 roku. W 2024 r. Agencja realizowała bowiem nie tylko działania zaplanowane na ten rok, lecz także część zaległości odziedziczonych po poprzednich latach, także ponieważ rok 2024 stanowił rok bazowy dla RP4 oraz dla Planu Skuteczności Działania obejmującego lata 2025–2029.
• Uruchomienie poszczególnych transzy kredytu inwestycyjnego nastąpiło zgodnie z warunkami umów kredytowych oraz umową udzielenia gwarancji Skarbu Państwa. Dokumenty będące podstawą uruchomienia środków kredytowych były poddawane weryfikacji, a prawidłowość działania Agencji w zakresie weryfikacji faktur została dodatkowo potwierdzona z bankiem udzielającym PAŻP kredytu w trakcie kontroli MI.
• Korzystanie przez Agencję z finansowania dłużnego nie było związane z wynikami finansowymi roku 2024, ale było bezpośrednim następstwem kryzysu w branży lotniczej wywołanego pandemią COVID-19 (gdzie PAŻP nie otrzymała żadnej bezzwrotnej formy finansowania zewnętrznego dla działalności w obszarze służb żeglugi powietrznej), a następnie spadku ruchu lotniczego w związku z wojną w Ukrainie i wpływu sytuacji zewnętrznej na parametry makroekonomiczne (w szczególności inflację). Korzystanie z kredytu obrotowego służyło wsparciu zapewnienia płynności finansowej i w żadnym zakresie nie narażało Agencji na brak płynności.
• Regulamin premiowy jest aktem wewnętrznym, a nie przepisem prawa powszechnie obowiązującego, wydanie decyzji zmieniającej wysokość funduszu premiowego nie stanowi dokonywania wydatku, lecz czynność poprzedzającą ewentualne indywidualne przyznanie premii i pozostaje w zgodzie z postanowieniami regulaminów wewnętrznych Agencji, a zwiększenie wysokości funduszu premiowego nastąpiło w granicach zatwierdzonego planu finansowego na dany rok, bez jego przekroczenia oraz bez zaciągania zobowiązań bez upoważnienia.
• Co jest kluczowe - Agencja utrzymuje stałą gotowość na wzrost ruchu lotniczego, w szczególności tranzytowego w polskiej przestrzeni powietrznej po zakończeniu wojny w Ukrainie. Tak został przygotowany, zatwierdzony i jest w pełni realizowany Plan Skuteczności Działania na lata 2025-2029.
• Dowodem skuteczności i stabilność działania PAŻP są historycznie najlepsze efekty (i jedne z najlepszych w Europie) w zakresie rekrutacji i szkolenia kandydatów na kontrolerów ruchu lotniczego. Łącznie w latach 2024–2026 (do końca maja) PAŻP uzyskała 74 nowe licencje kontrolera ruchu lotniczego. Dzięki ugruntowanej wiarygodności PAŻP na rynku krajowym i międzynarodowym, w tym roku (5 miesięcy) wpłynęło już o ponad 50 proc. więcej aplikacji na kurs kontrolera ruchu lotniczego niż w rekordowym dotąd 2025 roku. To wyraźny sygnał, że Agencja jest postrzegana jako stabilny, nowoczesny i atrakcyjny pracodawca. Tak imponujących wyników PAŻP nigdy wcześniej nie osiągnęła. Przypominając – na różnych etapach szkolenia znajduje się obecnie 165 praktykantów. Każdego roku rozpoczynane są 2 kursy podstawowe dla 40-50 kandydatów na każdym z nich.
• Dowodem na profesjonalne średnio i długoterminowe planowanie (czego w PAŻP nie było), mając na uwadze osiągnięcia za lata 2024-2025 oraz pozostałe rekordowe inwestycyjnie i szkoleniowo lata RP 4 (2026-2029) – są stawki en route – które istotnie spadną od 2027 roku (zgodnie z planem PSD), mimo wciąż trwającej wojny w Ukrainie. W przyszłym roku stawka en route będzie niższa o 25 proc. od obecnej i wyniesie 74 euro (obecnie 98 euro). Spadek stawek opłat ER w polskiej przestrzeni będzie prawdopodobnie drugim najwyższym w Europie. Po zakończeniu wojny w Ukrainie należy spodziewać się kolejnych spadków.
• Kluczowy jest również fakt istotnego wykorzystywania przez Agencję funduszy europejskich czy realizacji projektów międzynarodowych R&D w ramach SESAR. W latach 2024-2026 PAŻP z sukcesem zrealizowała 7 projektów badawczo-rozwojowych programu SESAR 3 Wave 1 z łączną kwotą dofinansowania z budżetu UE w wysokości 7 mln zł. Równolegle Agencja przygotowała się do realizacji kolejnej fali projektów SESAR 3 Wave 2 i w pierwszej połowie czerwca 2026 r. przystąpiła do realizacji kolejnych 7 umów grantowych na lata 2026-2029 z łączną kwotą dofinansowania z budżetu UE w wysokości 6,7 mln zł. W ramach programu CEF w latach 2024-2026 PAŻP realizowała 6 projektów na łączną kwotą dofinansowania 9,1 mln zł oraz w ramach programu FEnIKS na dostosowanie infrastruktury lotniczych urządzeń naziemnych do wymagań PBN (Performance Based Navigation) kwotę 18,3 mln zł w latach 2024-2026. Sumaryczna kwota dotacji ze środków unijnych, jakie PAŻP pozyskała na przestrzeni 2024-2026 wynosi 41,1 mln zł w ramach 21 umów grantowych. W chwili obecnej finalizujemy kolejny wniosek do FERC.
• Podsumowując, Agencja prowadzi transparentną działalność informacyjną i sprawozdawczą, a także udziela odpowiedzi na wszystkie kierowane do niej pytania. Wyrażamy ubolewanie, że redakcja „Dla Pilota" nie zwróciła się do nas z prośbą o stanowisko w przedmiotowej sprawie. W takim przypadku moglibyśmy przedstawić pełny kontekst oraz wszystkie istotne informacje, w tym szczegóły dotyczące np. systemu ERP, którego uruchomienie planowane jest za dwa miesiące. 

Sprostowanie do artykułu nadesłane przez Urząd Lotnictwa Cywilnego: