O zmianach strategii Instytutu Lotnictwa w czasach tak zwanej transformacji na lutowej Glassówce

Instytut Lotnictwa. Zmiany strategii w czasach tak zwanej transformacji to temat najbliższej "Glassówki" – spotkania poświęconego polskim konstrukcjom lotniczym, które od wiosny 2004 roku współorganizowane jest przez Klub Miłośników Historii Polskiej Techniki Lotniczej i Stowarzyszenie Młodych Inżynierów Lotnictwa (SMIL).

Spotkanie odbędzie się w sobotę 21 lutego 2026 r., o godzinie 11:00, w sali A6 Wydziału Mechanicznego, Energetyki i Lotnictwa (MEiL), w budynku dawnego Instytutu Aerodynamicznego. Wejście na teren Politechniki Warszawskiej od strony ul. Nowowiejskiej 24.

Spotkanie (zorganizowane z okazji tegorocznego jubileuszu 100-lecia Instytutu) poprowadzi prof. dr hab. inż. Witold Wiśniowski – wieloletni dyrektor Instytutu Lotnictwa. Specjalizuje się w dynamice i drganiach konstrukcji lotniczych oraz w zarządzaniu nauką.

Historia Instytutu sięga początków niepodległości Polski, ale oficjalną datą rozpoczęcia działalności Instytutu jest 1 sierpnia 1926 roku. W początkowej fazie swojego funkcjonowania Instytut działał jako Instytut Badań Technicznych Lotnictwa. Nazwa ta przetrwała do początku II Wojny Światowej.

Profil działalności w latach przedwojennych skupiał się przede wszystkim na badaniu i certyfikowaniu samolotów. W krótkim czasie Instytut stał się cenioną w kraju placówką badawczą oraz kuźnią wartościowych prac wynalazczych, które wyznaczały nowe horyzonty w przemyśle lotniczym.

Prężnie rozwijającą się placówkę zatrzymały wydarzenia 1939 roku. W latach wojny Instytut przerwał swoją działalność, ale kadra pozostała w ścisłym związku z lotnictwem, podejmując pracę w renomowanych placówkach zagranicznych, szczególnie w Anglii, a także opracowując strategie reaktywacji ośrodka po wojnie.

W 1945 roku Instytut ulokowano w ocalałych budynkach na warszawskim Okęciu. W początkowej fazie powojennej działalności opracowywano tutaj silniki pulsacyjne i strumieniowe, a także rozpoczęto prace nad śmigłowcem SP-GIL. Głównym konstruktorem Instytutu w tych latach był Tadeusz Sołtyk, pod kierownictwem którego powstają m.in. samoloty TS-Bies czy TS-Iskra.

Oprócz konstrukcji samolotowych Instytut zaczął się specjalizować w projektowaniu i badaniach obiektów latających, takich jak rakiety i cele latające. Uznanie zyskała rakieta meteorologiczna Meteor 1, która w całości powstała w Instytucie.

Czas transformacji przypada na prace w Instytucie lotnictwa nad programem stworzenia samolotu szkolno-bojowego dla wojska, czego efektem był projekt samolotu I-22 Iryda. Po raz pierwszy prototyp został oblatany 3 marca 1985 r. Samolot I-22 Iryda otrzymał wszelkie wymagane certyfikaty potwierdzające zgodność zrealizowanego programu budowy samolotu z obowiązującymi przepisami oraz wymaganiami zamawiającego. W ten sposób Instytut w pełni wywiązał się z zadania postawionego przez rząd RP.

Siły Powietrzne otrzymały pierwsze Irydy z silnikiem K-15 w maju 1995 r. Dostawy samolotów były skomplikowane ze względu na spory dotyczące kosztów i osiągów, co doprowadziło do wielu zmian polityki i czasowego uziemienia samolotu; krytykę podsycił śmiertelny wypadek Irydy 24 stycznia 1996 r.

W 1996 roku podpisano umowę na modernizację istniejącego samolotu do nowego standardu, którego testy w locie rozpoczęto w następnym roku. Jednak stosunki między PZL Mielec a MON pogorszyły się do takiego stopnia, że wszczęto postępowanie prawne. Pod koniec lat 90. wycofano wsparcie rządu polskiego dla programu, a nieliczne egzemplarze dostarczonych samolotów trafiły do muzeów lotniczych lub magazynu. Mimo prób reaktywowania programu przez PZL Mielec nie wpłynęły żadne zamówienia na samolot od rządu polskiego lub klientów zagranicznych (choć przez pewien czas samolotem były zainteresowane Indie).

Kolejnym wyzwaniem dla inżynierów Instytutu w okresie transformacji był projekt budowy czteromiejscowego, kompozytowego samolotu osobowego I-23 Manager. Prace nad samolotem rozpoczęto w 1993 roku. Głównym konstruktorem został Alfred Baron. W 1998 roku ukończono egzemplarz do prób statycznych, a w rok później ukończony został drugi egzemplarz do prób w locie. Produkcję ulokowano w zakładach PZL-Świdnik. Głównym powodem tej decyzji było doświadczenie tego zakładu w obróbce kompozytów.

3 października 2001 roku maszyna otrzymała certyfikat Urzędu Lotnictwa Cywilnego, od 15 listopada 2006 r. posiada certyfikat wydany przez EASA oraz spełnia wymagania amerykańskie (FAR-23 amd 42). Samolot służył do szkolenia pilotów w Ośrodku Kształcenia Lotniczego Politechniki Rzeszowskiej. Uzyskał tam bardzo wysoką ocenę i swoją funkcję spełniał tam do 2013 roku. Samolot zamierzano wprowadzić na rynek cywilny w 2010 roku jako konkurencję dla amerykańskiej maszyny Cirrus SR20, jednak tych planów nie udało się zrealizować.

W 2010 r. w ramach europejskiego programu badawczego ESPOSA (Efficient Systems and Propulsion for Small Aircraft) wybrano samolot PZL I-23 Manager jako demonstrator samolotu osobowego z napędem turbośmigłowym. Po przebudowie samolot otrzymał nazwę I-31T.

Wśród projektów z okresu 1990-2000 trzeba wyróżnić również projekt dwumiejscowego samolotu szkolnego I-25 As. Program opracowania i budowy lekkiego samolotu szkolno-klubowego został podjęty w wyniku przeprowadzonych konsultacji i uzyskanych z nich opinii szefów aeroklubów regionalnych. Samolot miał być przeznaczony do szkolenia, od podstawowego, poprzez licencję pilota turystycznego do licencji IFR i elementów akrobacji lotniczej.

Samolot ten miał być również wykorzystywany do latania rekreacyjnego, dyspozycyjnego i propagandowego, do lotów patrolowych, holowania szybowców i zawodniczego latania precyzyjnego. W Instytucie Lotnictwa, w ramach realizacji programu samolotów lekkich powstał projekt techniczny dwumiejscowego samolotu szkolnego I-25 As. Głównym konstruktorem samolotu był mgr inż. Jerzy Gawron. Realizacji tego projektu przeszkodziła upadłość zakładów lotniczych PZL-Mielec.

Okres transformacji w Instytucie Lotnictwa, to również projekt dwumiejscowego śmigłowca szkolno-patrolowego IS-2. Prace nad opracowaniem tego nowego dwumiejscowego, polskiego śmigłowca, napędzanego silnikiem tłokowym oraz wykonanego z materiałów kompozytowych rozpoczęto na początku lat 90. XX wieku. Podczas projektowania dużą wagę położono na otrzymanie maszyny bezpiecznej, taniej i prostej w eksploatacji oraz posiadającej dobre właściwości pilotażowe.

Głównym konstruktorem projektu został mgr inż. Tadeusz Czechyra, od 1996 roku mgr inż. Maciej Romicki. W 1995 roku zbudowano makietę śmigłowca, którą zaprezentowano 26 października na wystawie Komitetu Badań Naukowych i Instytutu Lotnictwa w rozwoju przemysłu lotniczego. W połowie 2002 roku zbudowano prototyp oraz wykonano jego dokumentację. Prace nad śmigłowcem IS-2 zakończono na etapie prototypu do badań naziemnych.

Na czas transformacji przypada teżprojekt poduszkowca patrolowo-ratunkowego PRP-560 Ranger.

Aktualnie, Instytut jest placówką, która specjalizuje się w świadczeniu najwyższej jakości badań, które dostarczają rozwiązań dla problemów współczesnego lotnictwa. Instytut ściśle współpracuje ze światowymi potentatami przemysłu lotniczego, takim jak: Boeing, General Electric, Airbus czy Pratt and Whitney. Prowadzi także badania dla innych sektorów gospodarki.
(Źródła: Instytut Lotnictwa, samolotypolskie.pl. Wikipedia)

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zmianach strategii Instytutu Lotnictwa w czasach tak zwanej transformacji, w imieniu dr Andrzeja Glassa i prof. dr hab. inż. Witolda Wiśniowskiego serdecznie zapraszamy na kolejne spotkanie Miłośników Polskiej Techniki Lotniczej nazwane "Glassówką".

Spotkanie odbędzie się w sali A6 Wydziału Mechanicznego, Energetyki i Lotnictwa (MEiL), w budynku dawnego Instytutu Aerodynamicznego. Wejście na teren Politechniki Warszawskiej od strony ul. Nowowiejskiej 24.

Sporą część biuletynów z wielu poprzednich spotkań można też przeczytać na stronie: https://smil.org.pl

Nagrania ze spotkań są dostępne na serwisie youtube po wpisaniu hasła: https://youtube.com/glassowka