EASA: Operacje w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie: Może niebo nie ma granic?

Czy przyszło Ci kiedyś do głowy, dlaczego istnieje ograniczenie wysokości dla lotów samolotowych? Typowe, znane nam samoloty, zwykle nie latają powyżej poziomu lotu (ang. flight level, FL) 550, czyli 55 000 stóp – około 17 km. Niektóre mogą latać nieco wyżej, jak dawno już wycofany z eksploatacji Concorde, samoloty wojskowe lub badawcze, a w niektórych krajach służby kontroli ruchu lotniczego zapewniają obsługę do FL 660 – około 20 km. Jednak większość statków powietrznych nie może latać na takich wysokościach. 

Odpowiedź na powyższe pytanie brzmi: ograniczenie wysokości dla większości samolotów wynika z ograniczeń konstrukcyjnych, w tym osiągów silnika, generowanej siły nośnej, ciśnienia w kabinie oraz polegania na naziemnych systemach nawigacyjnych. Na bardzo dużych wysokościach gęstość powietrza staje się zbyt mała dla konwencjonalnych silników odrzutowych, natomiast starsze, naziemne pomoce nawigacyjne nie są zatwierdzone dla dużych wysokości i przestają być na nich niezawodne. 

Ale tam w górze jest więcej „przestrzeni powietrznej”. Nie ma jeszcze jasno określonych ani uzgodnionych granic, ale pomiędzy przestrzenią powietrzną, w której latają samoloty, a tym, co znamy jako „przestrzeń kosmiczna”, znajduje się obszar, który EASA określa jako „przestrzeń powietrzna na wyższym pułapie”. Jest to strefa, która może być również wykorzystywana do świadczenia usług i transportu lotniczego. Pomimo że niektóre statki powietrzne są już zdolne do operowania na takich wysokościach, konieczne są dalsze prace rozwojowe, aby rozszerzyć ich możliwości i umożliwić regularne użytkowanie.

Wraz z ciągłym rozwojem branży lotniczej, operacje w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie mogą stać się kolejnym wielkim wyzwaniem. Ponieważ EASA chce być gotowa na innowacje, agencja już teraz dokładnie analizuje wpływ, możliwości, wyzwania i potencjalne ramy regulacyjne dla operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie.

Zastosowania i korzyści 

W przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie pojawią się różne rodzaje statków powietrznych, takie jak tzw. systemy platform wysokościowych (lub pseudosatelity) i balony, które mogą znacząco poprawić jakość usług, z których wszyscy korzystamy, np. w obszarze telekomunikacji lub nawigacji, a także zapewnić lepsze narzędzia do badań naukowych. Branża bada również możliwości wykorzystania naddźwiękowych i hipersonicznych samolotów pasażerskich, które znacznie przyspieszyłyby podróże lotnicze, oraz kapsuł przenoszonych przez balony stratosferyczne do celów turystyki w „bliskiej przestrzeni kosmicznej”. Zakres typów pojazdów waha się zatem od bardzo powolnych do bardzo szybkich.

Badania związane z upowszechnieniem operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie przyniosą korzyści innym obszarom, w tym lotnictwu konwencjonalnemu, zwłaszcza pod względem innowacji i efektywności środowiskowej. Może również przynieść korzyści społeczno-ekonomiczne poprzez tworzenie nowych miejsc pracy. Korzyści oraz statki powietrzne, które będą poruszały się w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie opisano bardziej szczegółowo w artykule pt.: Operacje w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie: Czego można się spodziewać?

Perspektywy na przyszłość: Prace EASA w zakresie operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie

W 2023 r. EASA opublikowała propozycję planu działania dotyczącego operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie (HAO) – wstępną, lecz kompleksową ocenę wyzwań związanych z przyszłymi operacjami w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie. 

Prace Agencji w tym obszarze są kontynuowane z uwzględnieniem następujących celów:

• pogłębienie wiedzy specjalistycznej instytucji i opinii publicznej Unii Europejskiej na temat przyszłych operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie;
• udostępnianie danych naukowych w celu wsparcia przyszłego procesu decyzyjnego;
• dokonanie ocen skutków regulacji i analizy luk, w oparciu o obiektywne i naukowe dane;
• opracowanie ram regulacyjnych umożliwiających prowadzenie operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie w przestrzeni powietrznej Unii Europejskiej w oparciu o zatwierdzone opcje. 

Aby osiągnąć powyższe cele do końca 2027 r., EASA prowadzi szereg działań służących: 

• budowaniu świadomości w zakresie operacji przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie;
• przeprowadzeniu badań naukowych dotyczących takich zagadnień, jak bezpieczeństwo, zrównoważony rozwój, cyberbezpieczeństwo, zdrowie ludzkie i standardy medyczne;
• sporządzeniu zawiadomienia na temat proponowanych zmian, będącego jednym z etapów procesu ustanawiania przepisów, dotyczącego operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie. Więcej informacji na temat stanowienia przepisów można znaleźć na stronie EASA Light.

Można śledzić rozwój sytuacji i badania dotyczące operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie na stronie EASA Pro (dostępne tylko w języku angielskim). 

Z badaniem przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie wiążą się liczne możliwości i wyzwania i z pewnością wciąż jest wiele pytań, na które trzeba znaleźć odpowiedzi. Pomimo że technologia ta jest nadal na wczesnym etapie, już na całym świecie budowane są prototypy i odbywają się loty pokazowe. W nadchodzących latach wyniki badań, próby użytkowe i prace regulacyjne będą stopniowo kształtować sposób bezpiecznego wprowadzenia operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie w Europie.

Operacje w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie to temat o zasięgu globalnym. EASA współpracuje z międzynarodowymi partnerami, w tym innymi krajowymi organami lotnictwa cywilnego i organizacjami, takimi jak ICAO, w celu wspierania zharmonizowanego podejścia do przyszłych operacji. Wszystkie te prace przygotowawcze prowadzone przez EASA są niezbędne do zapewnienia ciągłości bezpieczeństwa oraz utrzymania bezpieczeństwa na najwyższym poziomie i proporcjonalnie do rodzaju operacji. Choć może upłynąć jeszcze kilka lat, zanim więcej będzie się działo temacie przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie, prace EASA w tej dziedzinie to kolejny przykład zaangażowania Agencji w innowacje i bezpieczeństwo lotnicze – na niebie bez granic.

Powiązane treści

Operacje w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie: Czego się spodziewać? 
Rola regulacyjna EASA: zwiększanie bezpieczeństwa, ochrona środowiska i umożliwianie innowacji poprzez tworzenie przepisów prawa 
Ramy regulacyjne dotyczące operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie (HAO)
Propozycja planu działania dotyczącego operacji w przestrzeni powietrznej na wyższym pułapie (HAO)