Złamanie przedniej goleni podwozia samolotu podczas dobiegu, wlot szybowca w rejon wykonywanych skoków spadochronowych - kolejne raporty z posiedzenia PKBWL

Przedstawiamy raporty Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych z zakończonych badań poniższych zdarzeń:

• 0133/2025 (PI, 06.12.2025 r., EPNT). Dotyczy: Podczas dobiegu po lądowaniu i wykonywania zakrętu w drogę kołowania doszło do niespodziewanego złamania przedniej goleni podwozia. Następnie samolot Aeroprakt A22 LS oparł się śmigłem o ziemię i zatrzymał. Uszkodzone zostały również dolne oraz górne osłony silnika i antena transpondera. Przyczyną zdarzenia była nadmierna prędkość kołowania samolotem po nierównościach drogi startowej w okolicy zjazdu z RWY w TWY, co wygenerowało obciążenie niszczące goleni podwozia; z także niedostateczny stan nawierzchni drogi startowej lotniska, trudnej do utrzymania w warunkach zimowych. Uchwała 0133/2025

• 0001/2025 (I, 17.02.2025 r., EPGL). Dotyczy: Załoga samolotu Tecnam P2006T (uczeń-pilot i instruktor) zgłosiła przerwanie lotu i nagły powrót na lotnisko startu informując, że ma problemy z prawym silnikiem. Załoga zgłosiła komunikat May Day May Day. Lot zakończony bezpiecznym lądowaniem bez następstw. Przyczyną niestabilnej pracy silnika były skoki ciśnienia w cylindrze nr 2, które nastąpiły po przepaleniu się zaworu wydechowego. Prawdopodobnie, usterka ta wynikała ze zbyt wysokiej temperatury gazów wylotowych (EGT) w trakcie eksploatacji silnika. Praca zaworów w takich warunkach prowadziła do nadmiernego utleniania się materiału zaworu i w efekcie – do jego przepalenia się. Wobec braku czujnika monitorującego EGT, załogi eksploatujące samolot nie były w stanie kontrolować parametrów pracy zespołu napędowego w sposób optymalny.

Komisja akceptuje następujące działania profilaktyczne zaproponowane i zrealizowane przez podmiot badający: wymieniono zawory: wydechowy i ssący w głowicy cylindra nr 2 prawego silnika; wymieniono czujnik stanu paliwa dla paliwomierza prawego zbiornika; uczulono organizację obsługową na staranne monitorowanie stanu nagarowania w cylindrach, w tym oceny stanu zaworów podczas prac obsługi planowej; zweryfikowano stan zaworów w silniku lewym (nie uszkodzonym).

Komentarz Komisji

Opisywane zdarzenie jest jednym z szeregu przypadków przepalenia zaworów silnika samolotu Tecnam P2006T. W ciągu ostatnich 5 lat firma Rotax odnotowała 13 zgłoszeń takich przypadków na samolotach tego typu.

Przyczyny wskazane w zgłoszeniach to:
− słaba wymiana ciepła gniazda zaworów (2 przypadki)
− przegrzanie, przypuszczalnie wskutek spalania stukowego (5 przypadków)
− korozja wskutek gorących gazów (1 przypadek)
− złamanie zaworu wskutek złego odpowietrzania układu olejowego (1 przypadek)
− nieokreślone (4 przypadki)

Na podstawie zebranych informacji, możliwym jest obserwowanie trendu występowania usterek podczas eksploatacji silników Rotax na samolotach Tecnam P2006T, użytkowanych w szkoleniu, w tym szczególnie przy przeszkalaniu na samoloty wielosilnikowe. Intensywna eksploatacja mocno obciążonych zespołów napędowych (liczne starty, loty przy wyłączonym jednym silniku) w połączeniu z warunkami zabudowy silnika (masywne śmigło, długi kolektor wydechowy przednich cylindrów) generuje zmienne i wysokie naprężenia cieplne w układach zaworowych. Większość z takich incydentów wydarzyła się przy TT pomiędzy 1000 a 1500 FH, ale odnotowano także usterki przed przekroczeniem 1000 godzin. Wiadome jest, że producent samolotu wprowadził pewne modyfikacje – m.in. przekonstruowanie układu wydechowego czy monitorowanie temperatury w komorze doładowania (airbox). Również producent silnika wprowadził zmianę materiału zaworów (tzw. zawory sodowe), co zmniejszyło liczbę przepaleń zaworów, ale zwiększyło prawdopodobieństwo przepaleń denka tłoka. Nieznany jest także wpływ jakości paliwa (zwłaszcza w kontekście zwiększenia udziału biokomponentów do 10%) na proces zużycia zaworów.

Komisja zwraca uwagę użytkowników na konieczność stałego i szczególnego monitorowania pracy jak i bieżącego stanu technicznego silników Rotax 912 zabudowanych na samolotach Tecnam P2006T. Dodatkowo, należy zawsze korzystać z aktualnych danych obsługowych tak producenta silnika, jak i samolotu.

Należy również zwrócić uwagę na decyzję instruktora o przerwaniu podejścia i kontynuowaniu lotu w rejonie lotniska, bez określenia przyczyny wystąpienia nieprawidłowej pracy silnika. Była ona przedwczesna i nie znajduje uzasadnienia w dobrej praktyce.
Uchwała 0001/2025

• 0027/2023 (I, 04.06.2023 r., EPPT). Dotyczy: Wlot szybowca SZD-50-3 Puchacz w rejon wykonywanych skoków spadochronowych. Przez radio pilot szybowca został poproszony o odlot na zachód. Pilot szybowca potwierdził przyjęcie informacji, jednak polecenia nie wykonał i dalej wykonywał zakręty po wschodniej stronie lotniska pomiędzy otwierającymi się spadochronami skoczków. Po radiowej interwencji nie zmienił strefy lotu. Przyczyną zdarzenia był brak reakcji pilota szybowca na komunikaty pilota samolotu oraz kierownika skoków o mającym nastąpić zrzucie, a także nieprawidłowy podział uwagi pilota szybowca, prowadzący do nadmiernej koncentracji w trakcie centrowania komina termicznego i spóźniony odlot ze strefy opadania skoczków. Uchwała 0027/2023

• 0101/2024 (I, 05.09.2024 r., APP Kraków). Dotyczy: czasowego przeciążenia operacyjnego stanowiska EC i obniżenia płynności obsługi ruchu w TMA Kraków. Przyczyną zdarzenia była utrata świadomości sytuacyjnej personelu na stanowisku EC APP Kraków. Uchwała 0101/2024

• 0108/2024 (I, 12.09.2024 r., EPPO). Dotyczy: Twardego lądowania samolotu Boeing 737-800 83N. Przyczyną zdarzenia była niewłaściwa technika lądowania. Uchwała 0108/2024

• 0116/2024 (I, 22.09.2024 r., EPPT). Dotyczy: Uczeń-pilot po wyrównaniu i wytrzymaniu na zbyt dużej wysokości twardo przyziemił na podwozie główne samolotu Tecnam P2008JC i odbił się od drogi startowej. Po wykonaniu odejścia na drugie okrążenie stwierdził, że silnik nie generuje pełnej mocy. Licząc się z możliwością całkowitej utraty mocy silnika utrzymywał zwiększoną prędkość i wysokość na prostej do lądowania i bezpieczne wylądował. Przyczyną zdarzenia było wysokie wyrównanie i wytrzymanie do lądowania co skutkowało wytraceniem prędkości samolotu i twardym przyziemieniem. Uchwała 0116/2024

• 4115/2021 (I, 09.05.2021 r., EPPT). Dotyczy: Zbliżenie samolotów podczas podejścia do lądowania. Pilot samolotu SkyVan po zrzucie skoczków i wejściu w trzeci zakręt kręgu oświadczył, że obserwował WT-9 „wykonującego zakręt do prostej podejścia” do lądowania w drugiej koleności. W trakcie tego zakrętu oba samoloty minęły się w niewielkiej odległości. SkyVan przeleciał nad samolotem Dynamic. Oba statki powietrzne wylądowały bezpiecznie na lotnisku. Przyczyny zdarzenia: nieprecyzyjna koordynacja ruchu statków powietrznych w rejonie kręgu nadlotniskowego przez kierującego lotami, nadmierne zbliżenie się samolotu SkyVan do samolotu Dynamic, nieupewnienie się przez pilota Dynamica co do pozycji poprzedzających go statków powietrznych w strefie podejścia. Uchwała 4115/2021

Publikowane materiały pochodzą ze strony Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych (link)