Aerostat BASIA po testach użyteczności bojowej na poligonie

Aerostatyczny system obserwacyjny BASIA, rozwijany przez konsorcjum z udziałem Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN, został poddany wymagającym próbom na poligonie w Wędrzynie.

W dniach 21–23 września 2026 r. sprawdzano działanie systemu podczas silnego wiatru i opadów, w trakcie przemieszczania oraz podczas próby odporności na ostrzał. Był to pierwszy tak wymagający sprawdzian aerostatu w warunkach poligonowych.

Testy odbyły się w ramach ćwiczenia taktycznego 11. Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej „Dzielny Bóbr 2026”, które od 14 do 25 września prowadzone było w Ośrodku Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w Wędrzynie.

Trzydniowy program pozwolił sprawdzić zarówno poprawność rozwiązania konstrukcyjnego, jak i praktyczne możliwości wykorzystania kpl. systemu.

Sprawdzenie systemu w warunkach poligonowych

Pierwszego dnia platformę oceniali wojskowi specjaliści techniczni. Próby prowadzono podczas przechodzenia frontu atmosferycznego, któremu towarzyszyły okresowo intensywne opady deszczu oraz silny i zmienny wiatr. Aerostat zachował sprawność, a jego konstrukcja nie uległa uszkodzeniu.

Istotnym elementem aerostatu opracowanym przez zespół ZTI IPPT PAN jest system mocowania uwięzi oraz rozwiązania zapewniające stabilizację platformy w pionie i poziomie. W jednym z rozwiązań uwięź łączy zespół lotny ze stacją naziemną, umożliwiając jednocześnie przesyłanie danych i zasilanie urządzeń znajdujących się na aerostacie.

Drugiego dnia odbyła się demonstracja systemu składającego się aerostatu, kamery dziennej i termowizyjnej, systemu łączności i komunikacji oraz z naziemnej stacji zabudowanej na samochodzie z monitorami dla przedstawicieli rządu (MON), wojska, zaproszonych gości i mediów.

Kierownik zespołu programu BASIA w IPPT PAN, dr hab. inż. Zbigniew Wołejsza, przedstawił konstrukcję systemu BASIA oraz możliwości prezentowanego rozwiązania . Obrazy rejestrowane przez kamery umieszczone na aerostacie były przekazywane w czasie rzeczywistym do stacji naziemnej znajdującej się około 500 m od platformy znajdującej się na wysokości 200 m. Wybrane obszary poligonu można było obserwować zarówno w świetle dziennym, jak i z wykorzystaniem termowizji.

Trzeciego dnia przeprowadzono próbę odporności na ostrzał, wykorzystując wcześniejszą, nieco mniejszą wersję aerostatu. Po 12 trafieniach pociskami kalibru 12,7 mm w powłoce powstały łącznie 24 otwory. Mimo uszkodzeń aerostat utrzymywał się w powietrzu przez ponad 30 minut.

W przypadku takiego uszkodzenia możliwe jest szybkie sprowadzenie aerostatu na ziemię, naprawienie powłoki i ponowne wzniesienie na wymaganą wysokość. Zgodnie z założeniami czynności te mogą zostać wykonane w czasie do około 30 minut.

Podczas prób sprawdzono również możliwość przemieszczania systemu. Aerostat pozostawał w pełni operacyjny podczas holowania przez pojazd, utrzymując się na pułapie około 100 m. Po złożeniu jego powłoka mieści się w niewielkiej torbie transportowej, co ułatwia przewożenie systemu.

Praktyczną obsługę BASIA sprawdzili także oddelegowani żołnierze z Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w Wędrzynie. Po około czterogodzinnym przeszkoleniu samodzielnie obsługiwali aerostat podczas części przeprowadzonych prób.

„Poligon to zupełnie inna rzeczywistość niż badania prowadzone w warunkach laboratoryjnych i właśnie dlatego tak bardzo zależało nam na tych testach z udziałem wojska. System BASIA pokazał, że jest odporny na trudne warunki atmosferyczne, jest mobilny i szybki w użyciu, a także … nie tak łatwy do zestrzelenia” – podkreśla dr hab. inż. Zbigniew Wołejsza.

BASIA – system obserwacyjny na aerostacie

BASIA, czyli Bierny Aerostatyczny System Informacyjno-Analityczny, wykorzystuje aerostat na uwięzi do wyniesienia zestawu sensorów na wysokość do 500 m. Pozwala to zwiększyć obszar obserwacji i ograniczyć martwe strefy wynikające z ukształtowania terenu.

Jednym z podstawowych elementów systemu BASIA jest pasywny radar PCL, umożliwiający wykrywanie poruszających się obiektów bez aktywnej emisji sygnału radarowego z odległości ok. 100 km. Równocześnie na aerostacie zamontowane są kamery do obserwacji dziennej i w termowizji oraz inne specjalistyczne sensory zgodnie z wymaganiami wojska. Rozwiązanie przewidziano m.in. do obserwacji pojazdów, osób oraz nisko lecących obiektów, w tym bezzałogowych statków powietrznych oraz do innych zadań zgodnie z wymaganiami wojska.

Analiza wykazała, że do obserwacji całej polskiej wschodniej granicy wystarczy 9 takich pojedynczych systemów przy kosztach znacznie mniejszych niż alternatywne rozwiązania proponowane przez firmy zagraniczne.

Za opracowanie platformy aerostatycznej BASIA odpowiada w konsorcjum Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN. Prace prowadzone w IPPT PAN obejmują projekt konstrukcji, opracowanie algorytmów sterowania oraz badania prowadzone na ziemi i w locie. W realizacji prac uczestniczy również spółka Adaptronica wywodząca się z IPPT PAN, odpowiedzialna za wykonanie aerostatu i praktyczne testy platformy.

Konsorcjum tworzą ponadto XY Sensing, przedsiębiorstwo technologiczne wywodzące się z Politechniki Warszawskiej i twórca radaru pasywnego PCL, Politechnika Rzeszowska, rozwijająca systemy optoelektroniczne, w tym rozwiązania ADS-B i algorytmy analityczne oraz Wojskowe Zakłady Łączności Nr 1 w Zegrzu, odpowiedzialne za system łączności i komunikacji.

Prace nad opracowaniem technologii aerostatów typu MK prowadzone przez zespół ZTI IPPT PAN były finansowane przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programów TANGO 2 i TANGO 4. Zastosowane rozwiązania konstrukcyjne są objęte ochroną patentową IPPT PAN.

Próby przeprowadzone w Wędrzynie pozwoliły ocenić zachowanie systemu przy zmiennych warunkach atmosferycznych, podczas przemieszczania oraz po uszkodzeniu powłoki. Wyniki testów dostarczyły zespołowi kolejnych informacji potrzebnych do dalszego rozwoju platformy BASIA.

Demonstracja możliwości i testy platformy aerostatycznej BASIA na poligonie w Wędrzynie zostały sfinansowane ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Więcej zdjęć z testów użyteczności bojowej aerostatu BASIA na poligonie w Wędrzynie na stronie https://www.ippt.pan.pl