„Dziewczyny z chmur” i ponad 250 statków powietrznych można oglądać w krakowskim Muzeum Lotnictwa Polskiego

W Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie prezentowana jest wystawa „Dziewczyny z chmur – 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski”, przypominająca pionierki lotnictwa. Oprócz tego można oglądać pozostałe ekspozycje placówki, która znalazła się na ósmym miejscu najlepszych muzeów lotniczych na świecie.

Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie jest największą placówką o tej tematyce w Polsce i jedną z największych w Europie. W rankingu telewizji CNN krakowskie muzeum znalazło się na ósmym miejscu najlepszych muzeów lotnictwa na świecie. - Mamy aktualnie 270 statków powietrznych, ale cały czas przybywają nam nowe eksponaty. W 2025 r. muzeum odwiedziło 180 tys. osób – powiedział PAP Tomasz Kosecki, dyrektor Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Obecnie placówka ta zajmuje 33 ha terenu wpisanego do rejestru zabytków.

Muzeum mieści się na terenie dawnego lotniska Rakowice-Czyżyny, utworzonego przed I wojną światową przez Austriaków. W dwudziestoleciu międzywojennym stacjonował tu 2. Pułk Lotniczy. Po II wojnie światowej lotnisko funkcjonowało do 1963 r., kiedy zdecydowano o jego likwidacji.

Zalążkiem muzeum lotnictwa był Ośrodek Ekspozycji Sprzętu Lotniczego powołany przez Aeroklub Krakowski. Zaczęto tam gromadzić zbiory, które posłużyły do zorganizowania, w dniach 23 sierpnia – 12 września 1964 r., Wielkiej Wystawy Lotniczej z okazji XX-lecia PRL. W 1967 r. ośrodek został przekształcony w Muzeum Lotnictwa Polskiego.

- W tym roku przypada 95. rocznica pierwszego rajdu lotniczek dookoła Polski. Był to dobry pretekst, żeby o latających Polkach opowiedzieć. Było to wydarzenie wyjątkowe, w 1931 r. lotnictwo dynamicznie rozwijało się i wtedy pojawiły się dziewczyny, które chciały podbijać przestworza – powiedział dyr. Kosecki o prezentowanej w muzeum wystawie czasowej „Dziewczyny z chmur – 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski”.

Ekspozycja przybliża historię pionierskiego rajdu z października 1931 r. – pierwszego w Polsce lotniczego wyczynu kobiet. Na trasie liczącej blisko trzy tysiące kilometrów znalazły się m.in. Katowice, Kraków, Lwów, Wilno, Warszawa i Łuck. Wyzwanie to podjęły cztery pilotki reprezentujące środowiska aeroklubowe Lwowa i Śląska: Maria Wardasówna, Maria Lierówna, Danuta Sikorzanka oraz Wanda Olszewska. Rajd odbyły lecąc dwoma samolotami PZL.5.

Oprócz kwestii lotniczych, wyczyn ten był też przełomowym wydarzeniem społecznym – kobiety oficjalnie wkroczyły w przestrzeń dotychczas zarezerwowaną tylko dla mężczyzn. Młode pilotki udowodniły swój kunszt, odwagę i profesjonalizm, zdobywając powszechny podziw i uznanie. Ich sukces stał się symbolem obecności kobiet w awiacji.

Na wystawie zaprezentowano liczne fotografie dokumentujące przebieg rajdu oraz dalsze losy uczestniczących w nim pilotek. Ekspozycję wzbogacają oryginalne pamiątki związane z uczestniczkami rajdu. Wystawę można oglądać do 30 listopada 2026 r.

Poza wspomnianą wystawą czasową, w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie można oglądać kilka innych wystaw czasowych i stałych. Największą z nich jest „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne”, prezentowana w nowym hangarze, otwartym w zeszłym roku.

- Latanie zawsze fascynowało ludzi. Nasze muzeum opowiada o historii rozwoju lotnictwa od samych jego początków. Mamy unikatowe eksponaty, których nigdzie indziej nie można obejrzeć, w tym wiele samolotów – powiedział dyr. Kosecki. - Opowieść zaczyna się od historii Jana Wnęka i „Lotni Tańskiego”, dalej prezentujemy samoloty z pierwszych dwóch dekad XX w., dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej. Najliczniejsza jest ekspozycja statków powietrznych, które latały w Polsce od 1945 r. do czasów współczesnych – tłumaczył. - Mamy również liczne pamiątki po wybitnych polskich pilotach oraz zdobyte przez nich trofea – dodał.

Muzeum posiada 270 różnych statków powietrznych, m.in. lotni, szybowców, samolotów i helikopterów. Są wśród nich samoloty RWD-13, RWD-21, a także replika RWD-8, PZL P.11c i PWS-26. Przedwojenne szybowce Żaba i Wrona oraz cała gama powojennych szybowców, na których Polacy zdobywali mistrzostwa świata i bili rekordy. W muzeum można też zobaczyć helikoptery oraz duże ekspozycje poświęcone lotnictwu sanitarnemu, pasażerskiemu i agrolotnictwu.

Zaskakująca jest wystawa konstrukcji amatorskich, na której można zobaczyć m.in. samoloty „Prząśniczka” i „Kukułka”, zbudowane w latach 70. w mieszkaniach. „Prząśniczka” jest dziełem Jarosława Janowskiego i powstała w mieszkaniu w kamienicy w Łodzi. „Kukułkę” zbudował Eugeniusz Pieniążek w mieszkaniu w bloku w Lesznie. Pieniążek użył tego samolotu do ucieczki z Polski w 1971 r.

- To, co znajduje się na wystawie „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne”, obrazuje całą historię polskiego lotnictwa. Za tę ekspozycję otrzymaliśmy nagrodę Sybilla 2025, takiego muzealnego Oskara, w kategorii nowych i zmodernizowanych wystaw stałych – powiedział dyr. Kosecki.

Z wystaw stałych w krakowskim muzeum można zobaczyć jeszcze m.in. „Skrzydła i Ludzie XX wieku” poświęconą historii lotnictwa w Polsce i na świecie w pierwszej połowie ubiegłego wieku, ze szczególnym uwzględnieniem działań w czasie II wojny światowej. Kolejna to ekspozycja silników lotniczych, obejmujących okres od 1908 r. po silniki używane do chwili obecnej. W „Alei Migów” można zobaczyć z bliska różne wersje odrzutowych myśliwców MIG 15 i 17, a na wystawie „Skrzydła Zimnej Wojny” prezentowane są samoloty MIG 19 i odrzutowce używane wówczas przez wojska NATO.

Na wystawie plenerowej można zobaczyć kolekcję śmigłowców cywilnych i wojskowych. Wzdłuż drogi wiodącej do gmachu głównego stoją samoloty służące do szkolenia pilotów wojskowych. Pierwszy z nich to PZL-130 Orlik TC-1, wyprodukowany w zakładach PZL Okęcie. Obok stoi dwusilnikowa PZL M93 Iryda. Kolejny samolot to czechosłowacki Aero L-29 Delfin.

Obok wspomnianej wystawy czasowej, o polskich pionierkach lotnictwa, oglądać można również ekspozycję „90 lat zwycięstwa w Challenge 1934”. Prezentuje ona przebieg Międzynarodowych Zawodów Samolotów Turystycznych Challenge w 1934 r. Dwa pierwsze miejsca zajęły wówczas polskie załogi lecące samolotami RWD-9S. Challenge 1934 wygrała załoga Jerzy Bajan i Gustaw Pokrzywka, a drugie miejsce zajęli Stanisław Płonczyński i Stanisław Zientek. W okresie międzywojennym były to największe międzynarodowe zawody lotnictwa sportowego.

Oprócz prezentacji eksponatów krakowskie muzeum realizuje też szereg działań edukacyjnych, m.in. lekcje muzealne o różnej tematyce związanej z lotnictwem, warsztaty z symulatorem lotu, który pozwala poznać zasady sterowania paralotnią, a także modelarnię, gdzie młodzież uczy się budowy modeli latających.

Tomasz Szczerbicki (PAP)

szt/ dki/