„W najgorszej możliwej konfiguracji dla przeżycia załogi, szybowiec zderzył się z ziemią…”, raport wstępny PKBWL

Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych opublikowała raport wstępny 2026-0054 z wypadku szybowca SZD-50-3 „Puchacz” (znaki rejestracyjne SP-3256),  do którego doszło 8 czerwca 2026 r. na lotnisku EPBA.

Opis zawarty w raporcie 2026/0054:

W dniu 8 czerwca 2026 r. na lotnisku EPBA (Bielsko-Biała/Aleksandrowice) odbywały się loty szybowcowe: początkowo za samolotem a następnie za wyciągarką. Organizatorem lotów był lokalny aeroklub. Starty i lądowania wykonywano na kierunku RWY27. „Kwadrat” i miejsce startu zostały zlokalizowane, jak zazwyczaj, po południowo-wschodniej stronie pola wzlotów.

Od godz. 8:38 do 14:56 LMT (Local Mean Time) odbywały się starty za samolotem holującym, łącznie 30 lotów holowanych. W godzinach popołudniowych, na zachodnim krańcu lotniska, ustawiono wyciągarkę szybowcową. Od godz. 15:44 „ciągi” wykonywał kwalifikowany i doświadczony operator, którego po około 2 godzinach zastąpił zmiennik. Zmiennik, który nabył kwalifikacje wyciągarkowego w maju br., wykonywał ciągi pod bezpośrednim i stałym nadzorem pierwszego operatora.

Do godz. 19:02 loty przebiegały normalnie. W tym czasie wykonano 11 ciągów z wykorzystaniem szybowca SZD-50-3 „Puchacz”, SP-3256 oraz 11 ciągów z wykorzystaniem drugiego SZD-50-3, SP-3157. Loty były krótkie, trwały zazwyczaj po 4 min.

Pod koniec dnia lotnego, na miejscu startu pozostały jedynie dwa szybowce „Puchacz”. Wykonywano na nich, na zmianę, loty szkolne, w ramach trwającego od początku maja br. podstawowego szkolenia szybowcowego. Dwie grupy, 4 i 5-osobowa, szkoliły się równolegle. Instruktorami byli piloci SPL (Sailplane Pilot License) z uprawnieniami FI (Flight Instructor), nie związani na co dzień z lotniskiem w Bielsku-Białej, zatrudnieni doraźnie przez aeroklub w celu przeprowadzenia szkolenia praktycznego.

Na starcie, przez cały dzień lotny, przebywał HT (Head of Training) aeroklubu – doświadczony instruktor szybowcowy. Koordynował operacje lotnicze, nadzorował szkolenie i kierował lotami. W zależności od potrzeb, wykonywał także loty szkolne i/lub sprawdzające z pilotami a następnie z uczniami.

Warunki pogodowe do lotów były dobre: w ciągu dnia występowała rozwinięta termika cumulusowa, którą wykorzystywali liczni tego dnia piloci szybowcowi. Pod wieczór wiatr i turbulencja ustały: powietrze było spokojne, doskonałe do lotów szkolnych.

O godz. 19:01, po 4 min. locie, wylądował szybowiec „Puchacz” SP-3157. Lot ten przebiegł normalnie. O godz. 19:02:46, startując za wyciągarką, rozpoczął rozbieg szybowiec „Puchacz”, SP-3256. W kabinie znajdowali się 37-letnia uczeń-pilot oraz 57-letni instruktor, HT aeroklubu. HT nie był instruktorem szkolącym uczennicę. Wykonywał z nią drugi lot sprawdzający (lot egzaminacyjny) przed przewidywanym pierwszym w życiu wylotem samodzielnym. Dla uczennicy był to jej piąty lot w tym dniu.

Zadaniem było sprawdzenie uczennicy w zakresie postępowania przy tzw. „przerwanym starcie”. Przed startem, drogą radiową operator wyciągarki otrzymał informację o zamierzonym manewrze: „przerywany ciąg, 100 m”. Rozbieg, oderwanie, przejście na łagodne a następnie na strome wznoszenie przebiegały normalnie. Na wysokości około 120÷140 m AGL (Above Ground Level)) wyciągarkowy gwałtownie zredukował moc wyciągarki, przerywając ciąg. 

Szybowiec, znajdujący się w fazie stromego wznoszenia, zmienił trajektorię, przechodząc do lotu z dziobem tuż nad horyzontem. W trakcie zmiany kąta toru lotu została wyczepiona lina. Podczas przejścia ze stromego wznoszenia do lotu około-poziomego szybowiec znacząco wytracił prędkość. Na nagraniu video widoczna jest postępująca utrata prędkości i poważne zaburzenie równowagi poprzecznej (przechylenie na lewe skrzydło), następnie utrata kierunku w lewo i początek autorotacji.

Po wykonaniu 1 i ¼ obrotu wokół osi pionowej w lewo, w najgorszej możliwej konfiguracji dla przeżycia załogi, szybowiec zderzył się z ziemią. Świadkowie natychmiast pobiegli na pomoc. Powiadomili służby ratownicze, które dotarły na miejsce wypadku po kilkunastu minutach. Interweniował śmigłowiec Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Szybowiec uległ zniszczeniu.

Uszkodzenia statku powietrznego

Po zakończeniu akcji ratunkowej, wespół z prokuratorem, przedstawiciel PKBWL przeprowadził oględziny miejsca zdarzenia, wraku oraz wyciągarki. Wrak oraz wyciągarka zostały zabezpieczone do dalszych działań prokuratorskich. W wyniku zadziałania sił udarowych, po pionowym uderzeniu w ziemię, statek powietrzny został zniszczony. 

Przyspieszenie (opóźnienie) na kierunku wyhamowania ruchu, przy strefie zgniotu równej długości kabiny szybowca, mogło wynieść co najmniej kilkadziesiąt „G” (wartość przyspieszenia ziemskiego wynoszącego 9,81 m/s²).

Oględziny wykazały:

• kabina załogi została całkowicie zniszczona, wybudowaniu, rozerwaniu, połamaniu, zgnieceniu oraz rozwarstwieniu uległy wszystkie elementy strukturalne przodu kadłuba;
• zachowane zostało połączenie skrzydeł z kadłubem oraz połączenie statecznika poziomego z belką ogonową;
• rozłączeniu uległo prawe tylne połączenie skrzydła z kadłubem (na tylnym okuciu), gdzie okucie osadzone w żebrze zamykającym zeskoczyło ze spasowanego z nim trzpienia na kadłubie. Rozłączenie nastąpiło, gdy pod wpływem zadziałania siły bezwładności kesony końcówek obu skrzydeł uderzyły o ziemię;
• kinematyka napędów wszystkich sterów tj. steru wysokości, lotek, hamulców aerodynamicznych, trymera (elementy takie jak obie sterownice, drążki sterowe, popychacze, dźwignie pośredniczące, inne), za wyjątkiem linek steru kierunku, została w wielu miejscach przerwana;
• pod wpływem zadziałania momentu gnącego kadłub przełamał się, a część ogonowa trzymała się na linkach steru kierunku;
• kielich spinający prawej połówki steru wysokości odłączył się od spajającego go łącznika z lewą połówką sprzęgła;

Planowane działania PKBWL

1. Przyjęcie oświadczenia od instruktora – po decyzji lekarskiej i poprawie stanu zdrowia poszkodowanego.
2. Analiza warunków załadowania i wyważenia podłużnego szybowca SZD-50-3, który uległ wypadkowi.
3. Szczegółowa analiza zapisu filmowego dla lotu zakończonego wypadkiem.
4. Określenie możliwości przeżycia załogi.
5. Analiza kwalifikacji formalnych i umiejętności pilotażowych instruktora.
6. Analiza funkcjonowania DTO w strukturze Aeroklubu Bielsko-Bialskiego. Analiza procesu szkolenia obu grup podstawowego kursu szybowcowego,
7. Analiza czynników ludzkich, które mogły przyczynić się do zdarzenia.
8. Określenie przyczyny (przyczyn) zdarzenia i okoliczności sprzyjających (jeśli wystąpiły).
9. Określenie sposobów przeciwdziałania rozwojowi sytuacji korkociągowej i – jeżeli zaistniały – błędów popełnionych przez załogę, możliwości naprawy tych błędów i warunków uchronienia bądź zatrzymania rozwoju sytuacji korkociągowej i wyprowadzenia szybowca do lotu poziomego.
10. Opracowanie Projektu Raportu Końcowego.
11. Konsultacje Projektu Raportu Końcowego.
12. Publikacja Raportu Końcowego.

Pełny raport wstępny 2026/0054 dostępny jest tutaj (LINK)