Płk pil. Wacław Iwaszkiewicz – komendant Szkoły Orląt w Dęblinie

W ramach publikacji cyklu materiałów poświęconych powojennym dziejom dęblińskiej Szkoły Orląt, Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie prezentuje sylwetki jej komendantów i komendantów – rektorów.

Dziś Muzeum Sił Powietrznych przypomniało sylwetkę płk pil. Wacława Iwaszkiewicza, który był komendantem Szkoły Orląt w latach 1936 – 1938.

Urodził się 14 marca 1893 r. w Kownie na Litwie. W czerwcu 1911 r. wstąpił do Morskiego Korpusu Kadetów w Petersburgu. Naukę ukończył w roku 1914, otrzymał przydział do rosyjskiej marynarki wojennej. Pływał m.in. na okrętach liniowych. Od sierpnia do grudnia 1916 r. szkolił się w Szkole Pilotów Morskich w Petersburgu, a od lutego do września 1917 r. – w Szkole Pilotów w Sewastopolu, po czym przydzielony został do 13. eskadry myśliwskiej walczącej na froncie rumuńskim.

W czasie przemieszczania się z Odessy na Kubań został ranny. W lutym 1919 r. brał udział w misji Wojska Polskiego gen. bryg. Gustawa Ostapowicza w Odessie, z powodu odniesionych ran – odesłany do kraju, gdzie w maju 1919 r. wstąpił do polskiego lotnictwa w stopniu kapitana. Służył m.in. w 4. eskadrze wywiadowczej, dowodził nią od września 1919 r. do kwietnia 1920 r., później latał w 14. i 12. eskadrze wywiadowczej. W okresie od czerwca do lipca 1920 r. był szefem lotnictwa 4. Armii. Następnie latał w 12. eskadrze wywiadowczej i eskadrze Litwy Środkowej; był nie tylko pilotem, ale i szefem wydziału lotniczego.

Za męstwo i bohaterstwo w wojnie polsko-sowieckiej został odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari (nr 8103), nadanym 27 sierpnia 1922 r. oraz Krzyżem Walecznych.

Od stycznia 1921 r. był pilotem w 12. eskadrze wywiadowczej, a od maja tego roku, w Dyonie Lotnictwa Morskiego w Pucku – dowódcą 1. i 2. eskadry oraz instruktorem pilotażu. W okresie od października 1922 r. do lutego 1923 r. sprawował obowiązki oficera taktycznego w 2. Pułku Lotniczym w Krakowie. Następnie był dyrektorem nauk w Oficerskiej Szkole Obserwatorów i Strzelców Lotniczych w Toruniu i przez pewien czas – od sierpnia 1923 r. do czerwca 1924 r. – kierownikiem Centralnych Warsztatów Lotniczych w Warszawie. W czerwcu 1924 r. awansował do stopnia majora.

Wiedzę z dziedziny przemysłu lotniczego pogłębiał odbywając staże w dużych ośrodkach przemysłu lotniczego we Francji (listopad 1924 r. – styczeń 1926).

Po powrocie do Lwowa pełnił obowiązki zastępcy dowódcy pułku. 1 stycznia 1930 r. awansował na podpułkownika, został dowódcą 5. Pułku Lotniczego w Lidzie. Przyczynił się do podniesienia poziomu wyszkolenia bojowego jednostki, a także  do wybudowania nowoczesnych obiektów lotniskowych. Obowiązki dowódcy pułku pełnił do 30 września 1936 r. 1 stycznia 1936 r. awansował na pułkownika.

W październiku 1936 r. został komendantem Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Doprowadził do przemianowania CWOL na Centrum Wyszkolenia Lotnictwa Nr 1 (CWL-1). Pociągnęło to za sobą nie tylko rozszerzenie i pogłębienie programu nauczania, ale i przemianowanie wchodzących w jego skład jednostek.

Obowiązki komendanta CWL Nr 1 pełnił do listopada 1938 r. Był komendantem Grupy Szkół Lotniczych (do czerwca 1939 r.), a następnie dowódcą 3. Grupy Lotniczej.

W obliczu zbliżającego się konfliktu z Niemcami został dowódcą lotnictwa Armii „Łódź”. Dowodził tym lotnictwem podczas wojny obronnej 1939 roku. 17 września przekroczył granicę polsko-rumuńską.

Od listopada 1939 r. przebywał we Francji, uczestniczył w procesie formowania lotnictwa polskiego. Pełnił obowiązki komendanta Centrum Wyszkolenia Lotniczego w Lyon-Bron. Po upadku Francji ewakuowany został do Wielkiej Brytanii.

W Wielkiej Brytanii był pierwszym zastępcą Inspektora Polskich Sił Powietrznych – od lipca 1940 r. do kwietnia 1942 r.; od kwietnia do października 1942 r. pełnił obowiązki komendanta Szkoły Pilotażu w Newton. Następnie odbył przeszkolenie bojowe w 18. Operation Training Unit. Jako nadliczbowy pilot przebywał w Bazie Blackpool (od stycznia 1943 r. do sierpnia 1945 r.). Po wojnie pozostał w Wielkiej Brytanii.

Zmarł 13 lutego 1963 roku w Londynie.

Zdjęcie: MSP_A_1742_3: Fotografia  przedstawia płk. pil. Wacława Iwaszkiewicza. W latach 1936-1937 komendant Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie, a w latach 1937-1938 komendant Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 w Dęblinie. W strukturach tej jednostki znajdowały się m.in. Szkoła Podchorążych Lotnictwa (SPL) i Szkoła Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Sadkowie koło Radomia.

Opracowanie: dr Roman Kozłowski