Czy Twoje laboratorium ma akredytację na badanie próbek oleju silnikowego? Sprawdź, zanim zaufasz wynikom

Próbka oleju potrafi zdradzić to, czego jeszcze nie widać gołym okiem – pierwsze sygnały zużycia wewnątrz silnika, zanim pojawią się jakiekolwiek niepokojące objawy w jego pracy. Problem w tym, że taki wynik jest wart tyle, ile zaufania można mieć do laboratorium, które go wystawiło. Akredytacja obejmująca oznaczanie pierwiastków w olejach smarnych to niezależne potwierdzenie, że dane laboratorium rzeczywiście potrafi wykonać to badanie rzetelnie i zgodnie z wymaganiami normy. 

Zanim więc zlecisz analizę oleju ze swojego samolotu, warto zadać sobie jedno, konkretne pytanie: czy to laboratorium ma akredytację właśnie na to oznaczenie? W końcu za każdym wynikiem stoi decyzja dotycząca silnika, któremu podczas lotu powierzasz bezpieczeństwo – swoje i swoich pasażerów.

Badanie oleju zgodnie z wytycznymi ULC – o co właściwie chodzi?

Wytyczne nr 3 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 17 stycznia 2023 r. wprowadzają analizę spektrograficzną oleju jako element przeglądu weryfikacyjnego silnika tłokowego. Jej zadaniem jest oszacowanie, w jakim tempie zużywają się poszczególne elementy silnika.

Regularne badania pozwalają ustalić dwie rzeczy:

•  jakie poziomy pierwiastków są typowe dla normalnej pracy danego silnika,
•  kiedy pojawiają się zmiany, które mogą sygnalizować nietypowe zużycie.

To właśnie ta druga informacja daje realną przewagę czasową – szansę na reakcję serwisową, zanim narastający problem przerodzi się w poważną awarię.

Dlaczego pojedynczy wynik to za mało?

Wytyczne ULC nie bez powodu zalecają wykonywanie analizy przy każdej wymianie oleju oraz przechowywanie i zestawianie wyników na wykresach. Jeden pomiar mówi tylko część historii. Dopiero zestawienie kolejnych badań w czasie pozwala ocenić, czy stan silnika jest stabilny, czy w danych pojawia się niepokojący trend wzrostowy zawartości metali.

Dlatego ULC rekomenduje coś jeszcze – wykonywanie wszystkich analiz w jednym laboratorium, które posiada odpowiednią akredytację. Korzystanie ze stałego dostawcy badań sprzyja porównywalności kolejnych wyników, a akredytacja obejmująca oznaczanie pierwiastków w olejach smarnych daje niezależne potwierdzenie, że laboratorium ma kompetencje do ich wykonywania.

Ma to bezpośrednie przełożenie na wartość całego monitoringu. Żeby rozpoznać rzeczywistą zmianę zachodzącą w silniku, trzeba mieć pewność co do wyników, które tę zmianę pokazują. Dla właściciela i pilota wybór laboratorium nie jest więc formalnością – to decyzja bezpośrednio związana z bezpieczeństwem. Od rzetelności i wiarygodności tych danych zależy, czy sygnały ostrzegawcze zostaną w ogóle rozpoznane, i czy zostaną rozpoznane odpowiednio wcześnie.

Co akredytacja faktycznie daje właścicielowi samolotu?

Akredytacja według normy PN-EN ISO/IEC 17025 to niezależne potwierdzenie, że laboratorium posiada kompetencje do wykonywania określonych badań i spełnia wymagania służące zapewnieniu wiarygodności wyników. Dla właściciela samolotu nie jest to abstrakcyjny certyfikat wiszący na ścianie – to konkretny zestaw zabezpieczeń stojący za każdą pojedynczą analizą.

System zarządzania zgodny z normą

Akredytowane laboratorium pracuje według udokumentowanych procedur, które obejmują cały proces badania – od przyjęcia i identyfikacji próbki, przez samo oznaczenie, aż po weryfikację wyników i wydanie raportu. Taki uporządkowany proces ogranicza ryzyko pomyłek i zapewnia spójność pracy niezależnie od tego, kto danego dnia wykonuje badanie.

Kompetencje personelu, które są sprawdzane

Osoby wykonujące badania muszą dysponować odpowiednią wiedzą i umiejętnościami, a laboratorium ma obowiązek regularnie je oceniać, dokumentować i monitorować. Wiarygodny wynik wymaga bowiem dwóch rzeczy naraz – dobrego sprzętu i ludzi, którzy potrafią go właściwie wykorzystać.

Metody badawcze, które zostały zweryfikowane

Laboratorium musi wykazać, że stosowana przez nie metoda rzeczywiście pozwala uzyskiwać miarodajne wyniki dla danego materiału i zakresu oznaczeń. To nie jest deklaracja – to element podlegający ocenie w ramach akredytacji.

Nadzór nad aparaturą pomiarową

Urządzenia wykorzystywane do badań podlegają wymaganym wzorcowaniom, sprawdzeniom i bieżącej konserwacji. Sprzęt, który nie jest regularnie kontrolowany, prędzej czy później zacznie generować wyniki obarczone błędem – a w przypadku badań silnika lotniczego to zdecydowanie zbyt duże ryzyko.

Bieżąca kontrola jakości wyników

Laboratorium wykorzystuje certyfikowane materiały odniesienia, aby na bieżąco sprawdzać poprawność oznaczeń, oraz ocenia niepewność pomiaru dla uzyskiwanych wyników. Dzięki temu wie – i może to wykazać – jak dokładne są jego analizy.

Badania biegłości i porównania międzylaboratoryjne

Udział w odpowiednich programach badań biegłości pozwala niezależnie zweryfikować jakość oznaczeń i porównać wyniki laboratorium z rezultatami uzyskiwanymi przez inne placówki. To praktyczny sprawdzian – nie teoretyczna deklaracja – czy codzienny sposób wykonywania badań faktycznie prowadzi do wiarygodnych rezultatów.

Audyty i regularna ocena zewnętrzna

Laboratorium prowadzi audyty wewnętrzne, a dodatkowo podlega okresowym ocenom jednostki akredytującej, czyli Polskiego Centrum Akredytacji. Taka ocena obejmuje zarówno dokumentację, jak i praktykę wykonywania badań. Każda wykryta niezgodność wymaga działań korygujących – kompetencje trzeba więc utrzymywać i potwierdzać przez cały okres posiadania akredytacji, a nie tylko w dniu jej przyznania.

Liczy się akredytacja konkretnego oznaczenia, nie samo hasło „akredytowane laboratorium”

To jeden z najczęściej pomijanych aspektów przy wyborze laboratorium. Sama informacja „laboratorium akredytowane” niewiele jeszcze mówi o tym, czy dana placówka może rzetelnie zbadać Twoją próbkę oleju. Laboratorium może mieć akredytację na zupełnie inne badania, a analizę pierwiastków wykonywać już poza jej zakresem – formalnie bez niezależnego potwierdzenia kompetencji w tym konkretnym obszarze.

Zanim zlecisz badanie, warto więc sprawdzić aktualny zakres akredytacji laboratorium i zweryfikować w nim kilka elementów:

• przedmiot badań,
• rodzaj badania,
• dokument odniesienia, czyli normę, według której dane oznaczenie jest wykonywane,
• zakresy pomiarowe.

Tego rodzaju informacje są zwykle jawne i dostępne – wystarczy chwila, by się z nimi zapoznać, zanim podejmie się decyzję o wysłaniu próbki.

Przykładem laboratorium, które tego rodzaju przejrzystość traktuje jako standard, jest Laboratorium Analiz Olejowych Ecol w Rybniku, posiadające akredytację Polskiego Centrum Akredytacji nr AB 1564 i działające zgodnie z normą PN-EN, ISO/IEC 17025:2018-02. Badania są tam prowadzone w trybie ciągłym, 24/7 przez cały rok, a wyniki trafiają do klienta w formie czytelnego raportu diagnostycznego – dostępnego online z poziomu konta klienta lub aplikacji Smart Ecol.

Akredytacja to inwestycja w bezpieczeństwo, nie formalność

Akredytacja zapewnia niezależnie oceniany system, który służy utrzymaniu wiarygodności badań na stałym, wysokim poziomie. Ma to realne znaczenie dla bezpieczeństwa lotów – rzetelne dane pomagają właściwie rozpoznać sygnały ostrzegawcze i podjąć odpowiednie działania obsługowe, zanim dojdzie do poważniejszej usterki.

Wybierając laboratorium do badania oleju ze swojego silnika, wybierasz więc jednocześnie jakość informacji, na której będzie opierać się ocena jego stanu przed kolejnymi lotami. Warto poświęcić chwilę na sprawdzenie zakresu akredytacji danej placówki – to niewielki wysiłek w porównaniu z tym, co może dać w zamian: pewność, że wynik, na którym opierasz decyzję o dalszej eksploatacji silnika, rzeczywiście zasługuje na zaufanie.

Zapraszamy do odwiedzenia strony www.analizyolejowe.pl