Śmigłowce ponad dwukrotnie bardziej narażone na wypadki związane z utratą odniesienia wzrokowego

Według badań kanadyjskiej Rady Bezpieczeństwa Transportu (Transportation Safety Board of Canada – TSB), śmigłowce są ponad dwukrotnie bardziej narażone niż samoloty na wypadki związane z utratą odniesienia wzrokowego.

TSB podaje, że w latach 2000–2021 w Kanadzie incydenty związane z utratą odniesienia wzrokowego stanowiły 3,38 proc. wszystkich wypadków śmigłowców, podczas gdy w przypadku samolotów było to 1,55 proc. Według Rady różnica ta utrzymuje się również w nowszych danych.

Problem może pojawić się nawet bez wystąpienia warunków pogodowych tradycyjnie kojarzonych z lotem według wskazań przyrządów. Zjawiska takie jak flat light, whiteout, zamieć śnieżna, zamglenie czy inne ograniczenia widzialności mogą pozbawić pilota punktów odniesienia niezbędnych do zachowania prawidłowego położenia i orientacji przestrzennej, mimo że formalnie lot nadal odbywa się w warunkach VFR.

Zagrożenie to dobrze ilustruje badany przez TSB śmiertelny wypadek śmigłowca AS350 B2 należącego do Great Slave Helicopters, do którego doszło w 2021 r. w Nunavut. Helikopter wykonywał lot VFR, gdy znalazł się nad pokrytym śniegiem terenem pozbawionym wyraźnych szczegółów, przy całkowitym zachmurzeniu i przelotnych opadach śniegu. Śledczy uznali, że warunki te prawdopodobnie doprowadziły do wystąpienia zjawisk flat light i whiteout. Pilot utracił wzrokowe punkty odniesienia, a następnie kontrolę nad śmigłowcem.

TSB uważa, że tradycyjne podejście polegające przede wszystkim na unikaniu niezamierzonego wejścia w warunki meteorologiczne do lotu według wskazań przyrządów (IIMC – Inadvertent Instrument Meteorological Conditions) jest niewystarczające. Jeżeli pilot niespodziewanie straci odniesienie wzrokowe, musi potrafić szybko przejść na pilotaż według wskazań przyrządów i odzyskać kontrolę, zanim dojdzie do dezorientacji przestrzennej i utraty panowania nad śmigłowcem.

Ma to szczególne znaczenie w operacjach śmigłowcowych, które często prowadzone są na niewielkich wysokościach oraz w środowisku, w którym wzrokowe punkty odniesienia mogą zniknąć bardzo szybko.

TSB zwraca uwagę, że obecne kanadyjskie przepisy nie wymagają od komercyjnych operatorów śmigłowców zapewnienia pilotom odpowiednich umiejętności i wyposażenia pozwalających na uniknięcie IIMC lub bezpieczne wyprowadzenie śmigłowca po niezamierzonym wejściu w takie warunki.

Rada zaleca więc wprowadzenie wymogu, aby komercyjni operatorzy śmigłowców zapewniali pilotom szkolenie w zakresie wyprowadzania z IIMC oraz odpowiednie rozwiązania techniczne, a także opracowali standardowe procedury operacyjne dotyczące wykonywania lotów w załodze jednoosobowej.