Kampania Eurocontrol COMLOSS (Communications Loss): Nie bądź przyczyną

Utrata łączności może zacząć się od czegoś tak prostego, jak pominięta zmiana częstotliwości, błędnie wybrana częstotliwość radiowa lub zbyt nisko ustawiona głośność radia. Jednak w europejskiej przestrzeni powietrznej jej konsekwencje mogą być bardzo poważne.

EUROCONTROL ponownie zwraca uwagę na problem COMLOSS – utraty łączności między statkiem powietrznym a służbami kontroli ruchu lotniczego (ATC) – kierując do pilotów jasny przekaz: #dontbethereason („Nie bądź przyczyną”).

Od 11 września 2001 r. niewyjaśniona utrata kontaktu radiowego jest postrzegana nie tylko jako zagrożenie dla bezpieczeństwa lotów, lecz także jako kwestia bezpieczeństwa państwa.

Kontrolerzy nie są w stanie od razu stwierdzić, czy milczący statek powietrzny ma problem techniczny lub operacyjny, czy też dzieje się coś znacznie poważniejszego. Według materiałów kampanii EUROCONTROL około 90% przechwyceń statków powietrznych w Europie w ostatnich latach było związanych z sytuacjami COMLOSS.

Takie przechwycenia nie są bynajmniej niegroźne. Zakłócają funkcjonowanie systemu zarządzania ruchem lotniczym, angażują ograniczone zasoby lotnictwa wojskowego oraz powodują dodatkowe konsekwencje operacyjne, finansowe i związane z bezpieczeństwem. Zarówno dla lotnictwa cywilnego, władz wojskowych, jak i dowódcy statku powietrznego.

Szczególne ryzyko występuje w pobliżu granic Rejonów Informacji Powietrznej (FIR). Jak wskazują plakaty kampanii EUROCONTROL, do utraty łączności często dochodzi właśnie w tych miejscach, gdzie piloci spodziewają się zmiany częstotliwości lub mogą ją nieświadomie przeoczyć. Przekaz jest prosty: wiedzieć, kiedy zbliżasz się do granicy FIR, przewidywać przekazanie łączności i  jeśli pilot podejrzewa, że przekroczył granicę bez nawiązania kontaktu z kolejnym organem ATC, natychmiast powinien zgłosić się do kontroli ruchu lotniczego.

Dla pilotów zapobieganie COMLOSS zaczyna się od zdyscyplinowanego stosowania procedur radiowych. Zawsze należy odczytywać (read back) przydzielone częstotliwości, stosować standardową frazeologię radiotelefoniczną oraz sprawdzać poprawność wybranej częstotliwości po jej ustawieniu. Warto również kontrolować ustawienia radia i poziom głośności oraz traktować nietypowo długi okres ciszy na częstotliwości jako sygnał ostrzegawczy, a nie powód do spokoju.

Jeżeli istnieje podejrzenie utraty łączności, należy wykonać próbę sprawdzenia radia (radio check). EUROCONTROL zaleca również ciągłe nasłuchiwanie częstotliwości 121,5 MHz. W razie wątpliwości należy wywołać ATC na 121,5 MHz i/lub ustawić transponder na kod 7600. Można także próbować nawiązać kontakt na innych odpowiednich częstotliwościach lub wykorzystać pobliskie statki powietrzne jako stacje pośredniczące (relay). W przypadku rzeczywistej awarii łączności radiowej piloci powinni postępować zgodnie ze standardowymi procedurami ICAO.

Niezmiennie obowiązuje podstawowa zasada: Aviate, Navigate, Communicate – pilotuj, nawiguj, komunikuj się. Kampania EUROCONTROL przypomina jednak o czymś szczególnie istotnym we współczesnej, coraz bardziej zatłoczonej i wrażliwej pod względem bezpieczeństwa europejskiej przestrzeni powietrznej: **łączność nie jest sprawą drugorzędną**. Przeoczona zmiana częstotliwości może bardzo szybko przerodzić się z drobnego błędu w kokpicie w poważne zdarzenie operacyjne i związane z bezpieczeństwem.