100 lat Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa. Wiek innowacji polskiego lotnictwa i astronautyki

1 sierpnia 2026 r. mija 100 lat od powstania Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa. Od wieku Instytut rozwija technologie dla lotnictwa i astronautyki, realizując przełomowe projekty badawczo-rozwojowe oraz współpracując z najważniejszymi partnerami w kraju i za granicą. Jubileusz jest nie tylko okazją do podsumowania bogatej historii i osiągnięć Instytutu, lecz przede wszystkim do spojrzenia w przyszłość - na wyzwania, które będą wyznaczać kierunki rozwoju technologii w kolejnych dekadach.

„Sto lat działalności Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa to historia ludzi, którzy swoją wiedzą, odwagą i pasją tworzyli rozwiązania wyprzedzające swoje czasy i nadal rozwijają technologie odpowiadające na wyzwania przyszłości. Jubileusz jest dla nas nie tylko okazją do podsumowania imponującego dorobku, lecz także zobowiązaniem do dalszego tworzenia innowacji wykorzystywanych w Polsce i na świecie." – mówi dr hab. inż. Cezary Szczepański, prof. ILOT, Dyrektor Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa.

Od niewielkiego IBTL do jednej z najnowocześniejszych placówek badawczych w Europie

Historia Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa rozpoczęła się od Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa (IBTL), czyli pierwszej w Polsce wyspecjalizowanej placówki odpowiedzialnej za rozwój nauki i technologii lotniczych. W okresie międzywojennym Instytut prowadził badania i certyfikację polskich konstrukcji lotniczych, stając się jednym z fundamentów krajowego przemysłu lotniczego.

Podczas II wojny światowej działał konspiracyjny Instytut Techniczny Lotnictwa Komendy Głównej Armii Krajowej. Równocześnie kadra naukowa Instytutu kontynuowała działalność badawczą i konstrukcyjną na emigracji, przede wszystkim w Wielkiej Brytanii i Turcji, przygotowując się do odbudowy polskiego zaplecza naukowego po zakończeniu wojny.

W kolejnych dekadach Instytut Lotnictwa stał się jednym z najważniejszych ośrodków rozwoju polskiej myśli technicznej. To tutaj powstały konstrukcje samolotów TS-8 „Bies”, TS-11 „Iskra”, I-22 „Iryda”, rozwijano technologie wykorzystane m.in. w samolotach i śmigłowcach produkowanych w fabrykach w Mielcu, Świdniku i Warszawie. Prowadzono również prace nad silnikami lotniczymi, systemami awioniki, materiałami kompozytowymi i metodami  badawczymi dla przemysłu lotniczego i obronnego m.in. uruchomiono produkcję przeciwpancernych pocisków kierowanych, opracowano turbinowy napęd dla kutrów torpedowch budowanych w Stoczni Północnej w Gdańsku

Jednym z filarów działalności stały się badania aerodynamiczne prowadzone w największym tunelu aerodynamicznym w Europie Środkowo-Wschodniej oraz w pozostałych badawczych tunelach aerodynamicznych Instytutu. Lata 90. przyniosły współpracę z globalnymi liderami branży, takimi jak Airbus, Boeing, GE Aerospace oraz Pratt & Whitney. Ważnym kamieniem milowym było podpisanie w kwietniu 2000 roku porozumienia z firmą GE, które zapoczątkowało działalność Engineering Design Center i wieloletnią współpracę polskich inżynierów z amerykańskim koncernem. W następnych latach powstawały kolejne nowoczesne laboratoria i centra badawcze m.in. Centrum Badań Materiałów i Konstrukcji, Centrum Technologii Kompozytowych, Laboratorium Badania Łożysk, Centrum Turbin Gazowych czy Laboratorium Wymiany Ciepła i Mechaniki Płynów.

Od lotnictwa do kosmosu

Dorobek Instytutu wykracza daleko poza lotnictwo. W latach 60. XX wieku powstała pierwsza polska rakieta meteorologiczna Meteor-1, a następnie kolejne konstrukcje z tej serii, których wyprodukowano w Instytucie około 300. Instytut uczestniczył również w programie Interkosmos – pierwsza aparatura opracowana przez jego naukowców znalazła się na pokładzie satelity Kopernik 500 już w 1973 roku. W latach 80. rozwinięto instrumenty badawcze wykorzystane w misjach na Wenus, do komety Halleya oraz na orbitę Marsa.

Nowy etap rozwoju rozpoczął się w 2013 roku wraz z utworzeniem Centrum Technologii Kosmicznych. Obecnie prowadzone są tam badania nad napędami kosmicznymi, systemami rakietowymi, deorbitacją satelitów, teledetekcją, wirującą detonacją oraz systemami satelitarnymi.

Infrastruktura, która napędza innowacje

O sile Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa świadczy nowoczesna infrastruktura badawcza. Instytut dysponuje ponad 20 specjalistycznymi laboratoriami, w tym unikatową hamownią próżniową do testowania napędów kosmicznych,  laboratoriami badań materiałowych, kompozytowych i środowiskowych oraz stanowiskami do badań w środowiskach wysokich i bardzo niskich ciśnień.

Rozwijane są tu technologie przyrostowe takie, jak druk 3D z metali, w tym również druk w miedzi dla zastosowań kosmicznych. Instytut prowadzi również badania nad zaawansowanymi materiałami kompozytowymi i materiałami nowej generacji, wykonuje testy środowiskowe aparatury lotniczej i kosmicznej oraz rozwija rozwiązania z zakresu teledetekcji i systemów satelitarnych. Dzięki tej infrastrukturze Łukasiewicz – ILOT wspiera przedsiębiorstwa w opracowywaniu, testowaniu i wdrażaniu innowacyjnych technologii dla lotnictwa, sektora kosmicznego i innych gałęzi przemysłu.

Jednym z symboli współczesnych sukcesów Instytutu był historyczny lot rakiety suborbitalnej ILR-33 BURSZTYN 2K, która w 2024 roku osiągnęła wysokość 101 kilometrów, przekraczając umowną granicę kosmosu. Łukasiewicz – ILOT realizował także badania środowiskowe aparatury kosmicznej wykorzystywanej w misjach Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i NASA.

Obecnie trwają prace m.in. nad ekologicznymi napędami rakietowymi wykorzystującymi wysoko stężony nadtlenek wodoru, programem nanosatelity SPARK oraz nowoczesnym szybowcem akrobacyjnym I-45 JAY.

Technologie rozwijane w Łukasiewicz – Instytucie Lotnictwa wzmacniają konkurencyjność polskiej gospodarki, wspierają bezpieczeństwo państwa i odpowiadają na najważniejsze wyzwania współczesności – od transformacji przemysłu i lotnictwa po rozwój sektora kosmicznego. To misja realizowana nieprzerwanie od stu lat i fundament, na którym Instytut buduje kolejne dekady innowacji.

Świętowanie 100 lat polskiego lotnictwa i astronautyki

Obchody 100-lecia Łukasiewicz – ILOT to nie tylko okazja do podsumowania bogatej historii, lecz także zaproszenie do wspólnego odkrywania świata nauki i technologii. Z tej okazji na ogrodzeniu Instytutu przy al. Krakowskiej 110/114 można oglądać plenerową wystawę „Wiek w przestworzach” prezentującą najważniejsze wydarzenia ze stuletniej historii oraz przełomowe technologie rozwijane przez kolejne pokolenia naukowców i inżynierów.

Wyrazem pamięci o ludziach, którzy współtworzyli Instytut, będzie również nadanie wewnętrznym uliczkom na terenie kampusu imion wybitnych pracowników i osób szczególnie zasłużonych dla rozwoju polskiej techniki lotniczej.

Jubileuszowi towarzyszyć będzie także Europejska Noc Nauki: 15. edycja „Nocy w Instytucie Lotnictwa” – jednego z największych wydarzeń popularyzujących naukę w Polsce.

Więcej o historii, osiągnięciach i jubileuszu Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa można znaleźć na stronie: https://aeronext100.pl/