Radatice 2026 – w hołdzie pamięci dla polskich lotników

5 października 2026 w Radaticach na Słowacji odbyła się uroczystość upamiętniająca katastrofę lotniczą z 28 grudnia 1944 roku, w której śmiercią lotnika zginęła polska ośmioosobowa załoga brytyjskiego samolotu bombowego Handley Page Halifax Mk.V. Samolotu o oznaczeniu kodowym GR-H (LL 187) z 1586 Eskadry Specjalnego Przeznaczenia (1586 SDF), przydzielonego do brytyjskiego 138 Dywizjonu Specjalnego Przeznaczenia Królewskich Sił Powietrznych (Royal Air Force), powracającego do bazy w Brindisi we Włoszech z lotu specjalnego do okupowanej Polski (placówka „Kobuz 312”).

Jak wspomina, historyk-amator František Onofrej „…podczas przelotu nad linią frontu między Miškovcem na Węgrzech a Gelnicą został zaatakowany przez niemiecki myśliwiec Junkers 88. Lewe skrzydło angielskiego bombowca zostało trafione, samolot zaczął tracić wysokość, a na skrzydle pojawiły się płomienie. Tuż nad Sedlicami, dokąd ewakuowaliśmy się na Boże Narodzenie, eksplodował lewy silnik. Piloci zdołali jeszcze okrążyć wzgórza Pýrec i Rešetka, ale niedaleko Meretic samolot rozbił się na zaśnieżonej łące Hájnikovej Lúce nad Žarińcem (nazwa potoku)…”

Delegacje uczestniczących w uroczystości w miejscu pamięci, związanym z katastrofą przy krzyżu na łące Hájnikovej Lúce nad Žarińcem (nazwa potoku) złożyły wiązanki kwiatów i zapaliły znicze a wieńce i zapalone znicze pod umiejscowionym przed budynkiem Urzędu Gminy kamiennym obeliskiem z fragmentem łopaty śmigła z tablicą z wyrytymi ośmioma bohaterskimi nazwiskami polskich lotników. Wśród uczestniczących w uroczystościach w Radaticach, nie zabrakło przedstawicieli Krośnieńskiego Klubu Seniorów Lotnictwa im. gen. pil. Ludomiła A. Rayskiego. Nasz klub, na wystosowane zaproszenie przez Panią mgr Gabrielę Viazanková, burmistrza Radatic reprezentowała delegacja w składzie: Zofia Brzezowska, Antoni Czerniec z żoną Małgorzatą, Kazimierz Stokłosa, Wojciech Kubit, Mieczysław Kosturski i Grzegorz Jankowski.

W gronie zaproszonych gości nie zabrakło krewnych tragicznie zmarłego pilota plut. Bolesława Urama, rodziny Głodzików, brytyjskiego dyplomaty Bilal Zahid pełniącego funkcję ambasadora Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w Republice Słowackiej, oficera Wojska Polskiego płk. Marka Rogowskiego pełniącego funkcję Attaché Obrony, Wojskowego i Lotniczego przy Ambasadzie RP w Bratysławie, dowódcy słowackiej bazy lotniczej 51. Skrzydło Preszów płk. Štefana Okoš oraz przedstawicieli Zgromadzenia Narodowego Republiki Słowackiej, 8. Krakowskiej Bazy Lotnictwa Transportowego, Krakowskiego Klubu Seniorów Lotnictwa i mieszkańców gminy Radatice. Oprawa muzyczna Orkiestry Wojskowej z Bańskiej Bystrzycy pod dowództwem majora, dyr. art. Jána Goliaša nadała uroczystości wyjątkową atmosferę. Nie zabrakło okolicznościowych wystąpień przedstawicieli Słowacji, Polski i Wielkiej Brytanii oraz odmówienia modlitwy za poległych polskich lotników przez obecnego kapelana i przelotu śmigłowca  UH-60M Black Hawk z 51. Skrzydła Preszow.

Po zakończeniu części oficjalnej uroczystości upamiętniającej 82. rocznicę katastrofy polskiej załogi samolotu bombowego  Handley Page Halifax Mk.V i spotkaniu w Urzędzie Gminy Radatice członkowie delegacji Krośnieńskiego Klubu Seniorów Lotnictwa udali się na cmentarz miejski w Preszowie, na miejsce wiecznego spoczynku załogi polskiego samolotu Lublin R-XIII z 56 Eskadry Obserwacyjnej. Na wspólnej mogile kpr. pil. Mariana Piaseckiego i por. obs. Edwarda Porady, którzy zginęli śmiercią lotnika rankiem 6 września 1939 roku zapłonął znicz w dowód pamięci Lotnicy nie umierają, na niebie byli i do nieba wrócili.  

Z kronikarskiego obowiązku odnotujmy, że krośnieńscy seniorzy już po raz 6-ty uczestniczyli w hołdzie pamięci dla polskich lotników w Radaticach a Krakowski Klub Seniorów Lotnictwa i 8. Krakowska Baza Lotnictwa Transportowego wystawiły poczty sztandarowe.

Tekst: Zygmunt Bąk, sekretarz KKSL; zdjęcia Mieczysław Kosturski, członek KKSL