Przejdź do treści
Płk pil. Władysław Gnyś – bohater z Sarnowa (fot. Malwina Markiewicz)
Źródło artykułu

Płk pil. Władysław Gnyś – bohater z Sarnowa

Zapraszamy na uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej płk. pil. Władysławowi Gnysiowi – historycznemu zwycięzcy, który jako pierwszy zestrzelił niemieckie samoloty w czasie II wojny światowej 1 września 1939 roku.

Uroczystość odbędzie się w Sarnowie, gmina Gniewoszów, w dniu 15 maja 2022 r., niedziela, o godzinie 15:00.

W programie uroczystości:
14:45 – zbiórka pocztów sztandarowych
15:00 – Msza Święta w intencji płk. pil. Władysława Gnysia, w Kaplicy pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Sarnowie
przemarsz pod pomnik z tablicą pamiątkową
16:00 – uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej płk. pil. Władysławowi Gnysiowi i złożenie kwiatów
przejście na boisko sportowe
17:00 – przemówienia okolicznościowe
występy artystyczne uczniów z placówek oświatowych, występ Zespołu "Kłoczewiacy", występ ppor. Eweliny Pisarskiej
13:00-19:00 –piknik historyczny na boisku sportowym w Sarnowie: prezentacje edukacyjne, stoiska lokalnych stowarzyszeń, wojskowa grochówka

Dzień wcześniej 14 maja 2022 (sobota), o godz. 18:00, w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie, ul. Lotników Polskich 1, odbędzie się wieczór wspomnień z udziałem rodziny płk. pil. Władysława Gnysia i mieszkańców Gminy Gniewoszów. Wydarzenie jest częścią programu Europejskiej Nocy Muzeów – "Siła Muzeów". Więcej informacji TUTAJ.

Płk pil. Władysław Gnyś przed samolotem (fot. ze zbiorów Urzędu Gminy Gniewoszów)

Płk pil. Władysław Gnyś przed samolotem (fot. ze zbiorów Urzędu Gminy Gniewoszów)

Władysław Gnyś urodził się 24 sierpnia 1910 r. w Sarnowie jako syn Jana i Marianny. W 1931 r. zgłosił się do wojska i dostał przydział do 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. W 1932 roku ukończył kurs pomocnika mechanika i Szkołę Podoficerską. W 1933 r. ukończył kurs pilotażu, po czym dostał przydział do 42 Eskadry Liniowej 4 Pułku Lotniczego. W 1934 r. ukończył kurs wyższego pilotażu w Grudziądzu i od 2 października był pilotem 142 Eskadry Myśliwskiej 4 Pułku. W 1935 roku doszło do dwóch wypadków z udziałem Gnysia. Pierwszym była kolizja powietrzna z maszyną por. pil. Dyonizego Durki. Drugim był wypadek samolotem PZL P.7 podczas kołowania. W Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie ukończył kurs instruktorów pilotażu w 1936 roku. 1 października tego samego roku został przyjęty do Szkoły Podchorążych dla Podoficerów w Bydgoszczy. Dwa lata później został przeniesiony na III rok Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Równocześnie był tam instruktorem pilotażu podchorążych młodszego rocznika. 2 czerwca 1939 roku został przydzielony do 121 Eskadry Myśliwskiej 2 pułku Lotniczego w Krakowie. Został mianowany na stopień ppor. pil. W ramach XII promocji SPL.

1 września 1939 r. przed godziną 7, Gnyś wystartował z dowódcą 111/2 Dyonu Myśliwskiego, kpt. Medweckim, z lotniska polowego w Balicach. Startujące samoloty zostały zaskoczone przez nadlatujące po bombardowaniu Krakowa niemieckie bombowce Junkres Ju 87.  Kapitan Medwecki został zestrzelony nad Morawicą zaś Gnyś uciekł Niemcom. Po uniku zaatakował ponownie i stoczył walkę powietrzną z niemieckimi bombowcami. Zestrzelił dwa samoloty typu Dornier Do 17. W ten sposób został pierwszym alianckim pilotem, który uzyskał zwycięstwo powietrzne w II WŚ. Swoje loty bojowe wykonywał do 18 września kiedy przekroczył granicę z Rumunią w Kutach. Drogą morską opuścił Rumunię i 19 listopada 1939 roku dopłynął do Marsylii.

W 1940 r. znalazł się w tzw. Grupie Montpellier. Po zakończeniu przeszkolenia został przydzielony do klucza por. Kazimierza Bursztyna, który włączono w skład Groupe de Chasse III/1. Podczas walki nad Belgią został zestrzelony jego dowódca Kazimierz Bursztyn, po którym Gnyś objął dowództwo klucza. W związku z kapitulacją Francji w czerwcu 1940 roku drogą przez Afrykę Północną, Casablankę i Gibraltar dotarł do Wielkiej Brytanii 14 lipca. 20 sierpnia został przydzielony do 302 Dywizjonu Myśliwskiego, ale 2 września przeniesiono go na szkolenie do 5 OTU (Operational Training Unit). 26 września wrócił do Dywizjonu 302 i wraz z nim walczył podczas Bitwy o Anglię. Dwa lata później 30 stycznia 1942 roku przeszedł do pracy w naziemnym stanowisku dowodzenia 302 Dywizjonu. W grudniu tego samego roku powrócił do latania w tym samy dywizjonie. Po tym 10 lutego 1943 roku został przeniesiony do 316 Dywizjonu Myśliwskiego w którym 15 marca objął dowodzenie eskadrą A. W miesiącach sierpień-październik 1943 r. latał w 309 dywizjonie Współpracy z Armią. Po październiku przydzielono go do dowództwa 18 Zgrupowania Myśliwskiego. Następnie był oficerem łącznikowym w dowództwie 84 grupy RAF (Royal Air Force).

26 sierpnia 1944 roku  objął dowództwo 317 Dywizjonu Myśliwskiego. Kolejnego dnia podczas bombardowania wojsk niemieckich został zestrzelony i trafił do niewoli. Kilka dni później zbiegł z pomocą francuskich partyzantów, a po nadejściu wojsk alianckich trafił do szpitala w Swindon w Anglii. Po hospitalizacji w styczniu 1945 r. wstąpił do Wyższej Szkoły Lotniczej w Weston-super-Mare. Ukończył ją we wrześniu i trafił do Dowództwa Lotnictwa Myśliwskiego RAF. Został tam do rozwiązania Polskich Sił Powietrznych.

Po demobilizacji w 1948 roku wyemigrował do Kanady. Tam przez jakiś czas prowadził farmę, a później pracował w przemyśle. W 1965 r. odwiedził Polskę pierwszy raz od zakończenia wojny. Podczas kolejnej wizyty w Polsce w 1996 roku wziął udział w uroczystościach nadania swojego imienia szkole podstawowej w Żuradzie. Zmarł 28 lutego 2000 roku w Beamsville w Kanadzie.

opracowanie: Marcin Kalbarczyk

FacebookTwitterWykop
Źródło artykułu

Nasze strony