ICAM 2026 w Stambule: Badania WIML zmieniają międzynarodowe standardy

Podczas ICAM 2026 w Stambule – jednego z najważniejszych międzynarodowych kongresów medycyny lotniczej i kosmicznej – eksperci z WIML zaprezentowali wyniki własnych badań. W niedługiej przyszłości posłużą one do znowelizowania międzynarodowych przepisów lotniczych.

Kongres zorganizowało Tureckie Towarzystwo Medycyny Lotniczej (TAMA) we współpracy z wiodącymi światowymi organizacjami: Towarzystwem Medycyny Lotniczej i Kosmicznej (AsMA), Międzynarodową Akademią Medycyny Lotniczej i Kosmicznej (IAASM) czy Europejskim Towarzystwem Medycyny Lotniczej i Kosmicznej (ESAM).

Turcja – potęga lotnicza i medyczna

Państwo położone nad cieśniną Bosfor zajmuje kluczowe miejsce w światowym sektorze lotnictwa cywilnego i wojskowego.

Dysponuje drugą co do wielkości armią NATO. Ze względu na położenie geograficzne odgrywa istotną rolę w operacjach lotniczych Sojuszu w rejonie Bliskiego Wschodu. Tureckie Siły Powietrzne są jednymi z największych w NATO (dysponują ponad 200 myśliwcami F-16, a lotnicy mają ogromne doświadczenie w prowadzeniu działań na realnym polu walki).

Zaplecze akademickie, naukowe i technologiczne Turcji umożliwia temu państwu prowadzenie samodzielnych prac nad myśliwcem V generacji oraz nad własnym programem kosmicznym.

Natomiast cywilne tureckie linie lotnicze latają do większej liczby krajów niż jakakolwiek inna linia lotnicza na świecie. Turcja jest też bardzo popularnym kierunkiem „turystyki medycznej”.

Posiadanie takiego – cywilnego i wojskowego – potencjału lotniczego wymaga dostępu do najnowocześniejszej medycznej infrastruktury badawczo-szkoleniowej dla tysięcy pilotów i personelu pokładowego, a także oceny zdolności pacjentów do transportu lotniczego po operacjach.

Warto zaznaczyć, że turecka Generalna Dyrekcja Lotnictwa Cywilnego (SHGM) ściśle współpracuje z Europejską Agencją Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) oraz Organizacją Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO).

Trzy polskie projekty na ICAM 2026

– Znając olbrzymi potencjał medyczno-lotniczy Turcji i rangę kongresu, jest nam bardzo miło, że organizatorzy poprosili o podzielenie się wnioskami z trzech projektów badawczych prowadzonych w WIML – mówi płk rez. dr n. med. Krzysztof Kowalczuk, kierownik Zakładu Badań Symulatorowych, Szkolenia i Treningu Lotniczo-Lekarskiego WIML, który nie tylko kierował polską delegacją na ICAM 2026 oraz wygłosił dwa referaty, ale został również zaproszony przez organizatorów do moderowania dwóch sesji naukowych.

Kryteria PAF-ECG dla pilotów

Dr n. med. Michał Kurek zaprezentował¹ wyniki badania prowadzonego wspólnie z kpt. lek. Magdaleną Rolą, dr n. med. Katarzyną Barwińską i dr. n. społ. Marcinem Biernackim. Naukowcy zajęli się – i opracowali w WIML we współpracy z Rejonową Wojskową Komisją Lotniczo-Lekarską w Warszawie (RWKLL) – nowymi kryteriami oceny badania EKG serca dla lotników Sił Powietrznych RP.

Zmiany w EKG często związane są z aktywnością fizyczną czy specyfiką służby. Dlatego w efekcie przeciążeń wyniki EKG lotników często negatywnie odstają od standardowych wyników u cywili. Powoduje to kierowanie zdrowych ludzi na skomplikowane, stresujące badania, a w skrajnych sytuacjach – skutkuje zakazem lotów.

– Postanowiliśmy zająć się tym problemem. Naszym celem było opracowanie kryteriów zmniejszających nadrozpoznawalność problemów z EKG, skutkującą wysyłaniem zdrowych ludzi na specjalistyczne badania, które nie były potrzebne. W efekcie powstał PAF-ECG (Polish Air Force ECG Criteria) – specjalistyczne kryteria interpretacji EKG dla pilotów wojskowych. Dzięki temu wyniki opisywane wcześniej jako nieprawidłowe możemy uznawać za prawidłowe dla pilota. Zwiększa to dokładność orzecznictwa w czasie komisji lekarskiej, pozwala na dalsze pozostawanie w służbie oficerów, którzy wcześniej uznawani byli za chorych i niezdolnych do bezpiecznego latania – wyjaśnia kpt. lek. Magdalena Rola, na co dzień służąca w RWKLL.

Pomysł na „sztuczne oddychanie” w kosmosie

Natomiast dr Krzysztof Kowalczuk omówił² wyniki badań dotyczących prowadzenia resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO – „sztucznego oddychania”) w kosmosie. Tym wyzwaniem zajmowali się – oprócz prelegenta – mjr lek. Daria Sałacińska, dr n. med. Arkadiusz Trzos z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Mateusz Harasymczuk z firmy AATC oraz inż. Karol Łaziński.

– Prowadzenie skutecznego RKO jest krytycznie istotne dla prowadzenia długotrwałych lotów kosmicznych, ale w praktyce jest to olbrzymie wyzwanie. Ze względu na nieważkość astronauta próbujący wykonać resuscytację odbija się od osoby, której chce udzielić pomocy. Konieczne jest więc szybkie i pewne zamocowanie ratowanego i ratownika do podłoża – tłumaczy płk rez. Krzysztof Kowalczuk.

Przed kilku laty Polacy rozpoczęli więc badania nad skonstruowaniem „deski” do prowadzenia RKO w warunkach mikrograwitacji.

– „Deska” ma uchwyty na nogi i ręce ratownika, umożliwia szybkie przypięcie ratowanego. Obecnie istnieje już ósma wersja przyrządu - do jego konstrukcji wykorzystano aluminium. Dziewiąta wersja zostanie wykonana z włókna węglowego – kontynuuje dr Kowalczuk.

Testy wykazały, że konstrukcja umożliwia bardzo szybkie - spełniające wymagania czasowe przystąpienia do RKO – ustabilizowanie obu osób. „Deska” zapewnia sztywne oparcie dla pleców ratowanego, a solidne umocowanie ratownika pozwala mu na uciskanie mostka z odpowiednią siłą i na odpowiednią głębokość.

– Wyniki są na tyle obiecujące, że wiosną 2027 r. nasze rozwiązanie będziemy prezentować w czasie lotów parabolicznych organizowanych przez EASA – zapowiada dr Kowalczuk.

Przełom w leczeniu pilotów z wysokim stężeniem Lp(a)

Trzeci polski referat³, wygłoszony również przez dr. Krzysztofa Kowalczuka, dotyczył wyników badań pilota z podwyższonym poziomem lipoproteiny(a) [Lp(a)].

– Lipoproteina(a) to rodzaj cząsteczki transportującej cholesterol we krwi. Często jest nazywana „najgroźniejszym cholesterolem”. Nie reaguje na typową dietę czy standardowe leki obniżające cholesterol. Może szybko doprowadzić do miażdżycy, udaru mózgu czy zawału serca – wyjaśnia szef polskiej delegacji na ICAM 2026.

Płk rez. Krzysztof Kowalczuk, mjr lek. Daria Sałacińska i lek. Konrad Tkaczewski od trzech lat zajmują się pilotem obciążonym wysokim poziomem Lp(a). Choremu zaproponowano zabiegi lipidaferezy (można ją porównać do dializy nerek). To prowadzona co pół roku metoda mechanicznego odfiltrowania i usunięcia z krwi nadmiaru cząsteczek tłuszczowych, szczególnie złego cholesterolu (LDL) oraz Lp(a).

– Terapia przyniosła bardzo dobre efekty, umożliwiając choremu dalsze latanie. Lipidaferezę stosuje się w lecznictwie ogólnym, ale przepisy lotniczo-lekarskie jej nie uwzględniają. Dlatego do udziału w naszych pracach zaprosiliśmy m.in. lek. Roberta Powierżę, Naczelnego Lekarza Lotnictwa Cywilnego. W przyszłym roku planujemy zgłoszenie tej metody leczenia do akceptacji przez ESAM, co doprowadzi do zmiany europejskiego prawa lotniczego, a co się z tym wiąże - również polskiego. To bardzo dobra zapowiedź dla pilotów borykających się z Lp(a) – przekonuje płk rez. Krzysztof Kowalczuk, który pełni funkcję konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny lotniczej.

Skład polskiej delegacji

Kongres odbył się się między 1 a 3 października 2026 r. w Stambule. Siły Zbrojne RP reprezentowała delegacja WIML w składzie: płk rez. dr n. med. Krzysztof Kowalczuk, mjr lek. Daria Sałacińska, dr n. med. Michał Kurek oraz kpt. lek. Magdalena Rola (z RWKLL) i dr n. o kult. fiz. Aleksandra Stanek (z Wojskowego Ośrodka Szkoleniowo-Kondycyjnego w Zakopanem).

Oryginalne tytuły wystąpień przedstawicieli polskiej nauki na ICAM 2026:
¹ Reclassification of Screening Electrocardiograms in Polish Air Force Aircrew Using the Polish Air Force ECG Interpretation Criteria (PAF-ECG Criteria): A Multi-Reader Comparative Study.
² Evaluation of Basic Life Support Algorithm Feasibility in a Microgravity Analogue Using the Crew Medical Restraint System Integrated with the Atmed Restraint System.
³ Aeromedical Challenges in Fitness-to-Fly Assessment of a Pilot with Elevated Lipoprotein(a).