Ptaki na radarach – znaczenie wykrywania, identyfikacji i śledzenia dla obrony powietrznej

samoloty

śmigłowce

wojsko

lotniska

bezpieczeństwo

istotne

Czy wielu z nas zwróciło uwagę na komunikat Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych (DORSZ) z 6 września 2026 r.? Początkowo informowano o podejrzeniu naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez niezidentyfikowany obiekt nadlatujący z kierunku Białorusi. W ramach weryfikacji w rejon skierowano wojskowy śmigłowiec, ograniczono ruch lotniczy w części przestrzeni powietrznej oraz zwiększono gotowość myśliwców.

Ostatecznie okazało się, że do naruszenia przestrzeni powietrznej nie doszło, a wskazania systemów radiolokacyjnych były spowodowane przelotem dużego stada ptaków [1].

To pozornie niewielkie i zapewne nieodosobnione w ostatnich latach zdarzenie zwraca uwagę na problem, który wraz z gwałtownym wzrostem znaczenia bezzałogowych statków powietrznych (BSP/UAV) staje się coraz bardziej istotny. Jak szybko i prawidłowo odróżnić na radarze ptaki i ich stada od BSP lub innych potencjalnych zagrożeń?

Przypadek z 6 września pokazuje, że zdolność do wykrywania, śledzenia, a przede wszystkim prawidłowej identyfikacji obiektów biologicznych może mieć znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa operacji lotniczych i Zarządzania Zagrożeniami Środowiskowymi (WHM), ale również dla dozoru przestrzeni powietrznej i procesu identyfikacji potencjalnych zagrożeń.

W warunkach gwałtownego wzrostu znaczenia BSP jako potencjalnego zagrożenia dla bezpieczeństwa coraz większego znaczenia nabiera możliwość szybkiego odróżnienia ptaków i ich stad od UAV lub innych potencjalnych zagrożeń. Ograniczenie liczby tzw. false alarms może skrócić czas oceny sytuacji i pozwolić na bardziej efektywne i adekwatne działania – w tym użycie odpowiednich środków obrony powietrznej lub zaniechanie ich użycia w przypadku potwierdzenia, że wykrytym obiektem są ptaki.

Techniczne możliwości wykrywania m.in. dużych ptaków stad już istnieją m.in. w systemach obrony przeciwdronowej (C-UAV). Oprogramowanie takich radarów pozwala na automatyczne klasyfikowanie i odróżniania dronów od ptaków. Ten sam radar zatem może jednocześnie śledzić wiele obiektów różnych klas (dronów i ptaków) oraz określać w czasie rzeczywistym ich położenie 3D. [2]

W znacznie większej – krajowej, a nawet ponadnarodowej – skali monitoring przelotów ptaków umożliwia rozwijany od wielu lat w Europie system FlySafe. Powstał on we współpracy m.in. ośrodków akademickich, Royal Netherlands Air and Space Force (RNLAF) i Royal Netherlands Meteorological Institute (KNMI). Obecny system wykorzystuje dane radarów meteorologicznych z Niderlandów, Niemiec i Belgii, dostarczając w czasie zbliżonym do rzeczywistego informacji o skali migracji, rozmieszczeniu i wysokości przelotu ptaków. Umożliwia również prognozowanie intensywności migracji z kilkudniowym wyprzedzeniem. Informacje te w postaci BIRDTAM, wykorzystywane operacyjnie przez siły powietrzne w celu ograniczenia ryzyka kolizji z ptakami [3,4].

Znaczenie takich systemów dla bezpieczeństwa wojskowych operacji lotniczych potwierdzają van Gasteren, Skakuj et al. (2019). Analiza systemów wczesnego ostrzegania stosowanych w kilku państwach Europy i na Bliskim Wschodzie wykazała, że w krajach posiadających takie rozwiązania liczba kolizji podczas wojskowych lotów na małych wysokościach była średnio o około 45% niższa [4].

Podobne podejście rozwija Bundeswehra w systemie VoVisWxBw, wykorzystującym dane radarowe do monitorowania i analizy migracji ptaków. System wspiera ocenę aktualnej sytuacji i przygotowywanie ostrzeżeń BIRDTAM dla lotnictwa wojskowego i cywilnego. [5]

Przedstawione przykłady pokazują różne, ale komplementarne możliwości wykrywania, identyfikacji, klasyfikacji i monitorowania przelotów ptaków, istotne zarówno dla bezpieczeństwa operacji lotniczych, jak i bezpieczeństwa narodowego. Pokazują również potencjał dual-use istniejących systemów radarowych i ich wykorzystania przez lotnictwo cywilne i wojskowe oraz potencjalnie jako dodatkowego źródła informacji dla systemów dozoru przestrzeni powietrznej.

Warto zatem dążyć do szerszego wykorzystania tych możliwości w państwach UE i NATO. FlySafe pokazuje, że transgraniczne wykorzystanie danych radarowych dotyczących migracji ptaków jest technicznie możliwe i może przynosić wymierne korzyści dla bezpieczeństwa operacji lotniczych. Komunikat DORSZ z 6 września 2026 r. pokazuje jednak drugi, dotychczas znacznie słabiej eksponowany aspekt tego zagadnienia – znaczenie prawidłowej identyfikacji ptaków dla systemów dozoru i obrony przestrzeni powietrznej.

Wnioski

Monitorowanie przelotów, szczególnie dużych ptaków i ich stad, nie powinno być rozpatrywane wyłącznie jako element Zarządzania Zagrożeniami Środowiskowymi (WHM) i zapobiegania kolizjom z ptakami. Zdolność do wykrywania, śledzenia i klasyfikacji obiektów biologicznych oraz dostęp do aktualnych i prognozowanych informacji o migracji ptaków mogą również wspierać dozór przestrzeni powietrznej i identyfikację potencjalnych zagrożeń.

Szybsze odróżnianie rzeczywistych zagrożeń od obiektów biologicznych może ograniczać liczbę false alarms, skracać czas oceny sytuacji i wspierać bardziej adekwatną reakcję. Dlatego warto rozważyć włączenie aktualnych i prognozowanych informacji o aktywności ptaków jako dodatkowej warstwy danych dla systemów dozoru przestrzeni powietrznej i C-UAV.