Badanie: podwyższone ryzyko nowotworów wśród pilotów i personelu pokładowego

Według nowego badania opublikowanego w czasopiśmie JAMA Internal Medicine (LINK), spośród ponad 500 analizowanych zawodów, piloci i członkowie personelu pokładowego, zajmują odpowiednio pierwsze i drugie miejsce pod względem odsetka zgonów z powodu nowotworów związanych z narażeniem na promieniowanie.

W badaniu przeanalizowano amerykańskie dane dotyczące zgonów z lat 2020–2024, obejmujące niemal 13 mln osób wykonujących 503 różne zawody. Wśród nich zidentyfikowano około 14 tys. pilotów i 7 tys. członków personelu pokładowego, a następnie porównano umieralność z powodu nowotworów w tych grupach z pracownikami innych profesji.

Naukowcy ustalili, że 6,9 proc. zgonów wśród członków personelu pokładowego było spowodowanych nowotworami związanymi z ekspozycją na promieniowanie. Wśród pilotów odsetek ten wyniósł 6,7 proc., podczas gdy w całej populacji osób pracujących było to 5 proc.

Po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć, rasa i pochodzenie etniczne, wykształcenie oraz stan cywilny stwierdzono, że prawdopodobieństwo zgonu z powodu nowotworu związanego z promieniowaniem było wśród personelu pokładowego o około 50 proc. wyższe niż w ogólnej populacji pracujących. W przypadku pilotów było ono wyższe o około 36 proc.

Analizowane nowotwory obejmowały białaczkę, chłoniaki, szpiczaka mnogiego, nowotwory tarczycy, prostaty i piersi, nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, czerniaka oraz nieczerniakowe nowotwory skóry.

Promieniowanie kosmiczne od dawna jest uznawane za czynnik ryzyka zawodowego dla załóg lotniczych. Na wysokościach przelotowych atmosfera zapewnia słabszą ochronę przed wysokoenergetycznymi cząstkami pochodzącymi z przestrzeni kosmicznej, przez co narażenie na promieniowanie jest większe niż na poziomie gruntu. W Stanach Zjednoczonych załogi lotnicze zaliczane są do grup zawodowych najbardziej narażonych na promieniowanie jonizujące.

Najnowsze badanie jest istotne, ponieważ wcześniejsze analizy koncentrowały się przede wszystkim na tym, czy u pilotów i członków personelu pokładowego nowotwory są diagnozowane częściej.

Przykładowo badacze z Harvardu w 2018 r. stwierdzili wśród personelu pokładowego podwyższoną częstość występowania kilku rodzajów nowotworów, w tym raka piersi, tarczycy, nowotworów przewodu pokarmowego i skóry. Wskazali również na zaburzenia snu i rytmu dobowego jako możliwe dodatkowe czynniki ryzyka.

Nowe badanie koncentrowało się natomiast konkretnie na zgonach z powodu nowotworów, a nie na liczbie diagnozowanych przypadków. Wyniki nie dowodzą jednak, że to promieniowanie kosmiczne było przyczyną większej liczby zgonów. Naukowcy nie byli w stanie ustalić, jaką dawkę promieniowania poszczególni piloci i członkowie personelu pokładowego otrzymali w trakcie swojej kariery. Nie mogli również w pełni uwzględnić wpływu innych czynników zawodowych.

Na ryzyko rozwoju nowotworów mogą wpływać także nieregularne harmonogramy pracy oraz częste zaburzenia rytmu dobowego. Badacze zwrócili uwagę, że zespół nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag), praca w godzinach nocnych i częste przekraczanie stref czasowych mogą zwiększać ryzyko niezależnie od ekspozycji na promieniowanie.

Autorzy badania oraz niezależni eksperci wskazują, że wyniki uzasadniają zwrócenie większej uwagi na profilaktykę i badania przesiewowe wśród załóg lotniczych. Wśród zaleceń wymienia się regularne badania dermatologiczne, a w przypadku kobiet wykonujących loty na dużych wysokościach także możliwość wcześniejszego rozpoczęcia lub częstszego wykonywania mammografii.