PIONIER-Q-SAT: bezpieczna satelitarna łączność kwantowa dla Europy powstaje z udziałem WAT

Wojskowa Akademia Techniczna w konsorcjum projektu PIONIER-Q-SAT współtworzy stację naziemną na potrzeby kwantowej dystrybucji klucza (QKD) w łączności satelitarnej dla Europy. Połączenie Polski z europejską siecią kwantową wzmocni ochronę komunikacji między instytucjami publicznymi i infrastrukturą krytyczną.

PIONIER-Q-SAT ma na celu stworzenie odpornego na awarie transgranicznego łącza kwantowego między krajową Infrastrukturą Komunikacji Kwantowej (QCI) w Polsce a innymi naziemnymi i satelitarnymi sieciami QCI w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem Litwy. Projekt realizowany na zlecenie European Health and Digital Executive Agency (HaDEA) pozwoli nawiązać łączność z satelitą Eagle-1 i dzięki temu połączy Polskę z innymi krajami biorącymi udział w programie EuroQCI Komisji Europejskiej.

Projekt realizują: NASK (lider konsorcjum), Wojskowa Akademia Techniczna (WAT), Creotech Instruments S.A., Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe afiliowane przy Instytucie Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (PCSS) oraz litewski Kauno Technologijos Universitetas (KTU).

Międzynarodowe konsorcjum zbuduje optyczną stację naziemną, która umożliwi kwantowe ustalanie klucza (QKD) z europejskimi satelitami. WAT i Creotech Instruments będą odpowiedzialne za odbiornik QKD niezbędny do dalszego utrzymania infrastruktury. Odbiornik ten, podobnie jak cała zbudowana infrastruktura, pozostanie po zakończeniu projektu w dyspozycji NASK i PCSS. Wszystkie komponenty infrastruktury będą pochodzić od europejskich dostawców.

„Wojskowa Akademia Techniczna wnosi do projektu PIONIER-Q-SAT swoje wieloletnie doświadczenie w technologiach optoelektronicznych. Naszym zadaniem jest opracowanie i integracja nadawczo-odbiorczych elementów optoelektronicznych stacji naziemnej, które umożliwią bezpieczną komunikację satelitarną opartą na technologiach kwantowych. Prace będą ukierunkowane na zapewnienie interoperacyjności systemu z przyszłymi misjami satelitarnymi, w tym z różnymi metodami synchronizacji czasu oraz kodowania optycznego” – mówi płk dr hab. inż. Marek Życzkowski, prof. WAT, kierujący projektem w Wojskowej Akademii Technicznej.

Dodaje, że projekt PIONIER-Q-SAT stanowi niezbędny krok w budowie odporności krajowej i europejskiej infrastruktury krytycznej z punktu widzenia ochrony sieci teleinformatycznych przed potencjalnym wykorzystaniem komputerów kwantowych do łamania obecnie stosowanych metod szyfrowania. To także inwestycja w długofalowe bezpieczeństwo cyfrowe państwa oraz rozwój nowoczesnych kompetencji technologicznych w Polsce.

Technologie kwantowej dystrybucji klucza znajdują zastosowanie wszędzie tam, gdzie kluczowe znaczenie ma poufność i odporność komunikacji – od ochrony infrastruktury krytycznej i wojska przez sektor energetyczny i finansowy, po administrację publiczną. Budowana w ramach projektu PIONIER-Q-SAT pierwsza w Polsce mobilna stacja naziemna otworzy możliwość bezpiecznej łączności z satelitami wykorzystującymi mechanizmy kwantowego uzgadniania kluczy szyfrujących. Projekt ten stanowi logiczne rozwinięcie wcześniejszych krajowych inicjatyw, takich jak projekt OptoKRYPT, przenosząc sprawdzone rozwiązania z poziomu sieci światłowodowych do segmentu satelitarnego.

„PIONIER‑Q‑SAT to nie tylko budowa rozwiązania w oparciu o europejskie technologie, ale także szansa by dzięki współpracy WAT i Creotech opracować komponenty dla przyszłych działań w ramach EuroQCI i ESA. Szczególne podziękowania należą się tutaj Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które wyraziło swoje wsparcie dla inicjatywy EuroQCI oraz zabezpieczyło środki finansowe na pokrycie kosztów projektu po stronie polskiej” – ocenił inż. Michał Marks, Dyrektor Pionu Obliczeń Chmurowych i Inteligentnych Sieci w NASK.

Główne zadania projektu:

• budowa mobilnej optycznej stacji naziemnej (OGS), umożliwiającej satelitarną kwantową dystrybucję klucza (QKD),
• opracowanie interoperacyjnych komponentów wspierających przyszłe misje satelitarne EuroQCI, w tym misje w ramach programu SAGA ESA,
• wdrożenie zabezpieczonego kwantowo kanału komunikacyjnego między aktualną siecią EuroQCI a NASK-CSIRT, będącego częścią europejskiej sieci Zespołów Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego (CSIRT).

Prace rozpoczęły się 1 stycznia 2026 roku i mają potrwać do połowy roku 2029. Całkowita wartość projektu wynosi ponad 9,9 mln euro. Krajowy wkład dla polskich instytucji został zapewniony przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Karolina Duszczyk
Sekcja Rzecznika Prasowego WAT