84 kilometry nad ziemią, czyli co poszło nie tak w polskim tłumaczeniu SERA?

Kilka dni temu przed sesją online jednej ze szkół lotniczych zgłosił się do mnie pewien student z pytaniem czy zapis w polu 15 planu lotu M0065 na pewno określa wysokość bezwzględną 650 metrów AMSL. Wydawało mu się bowiem, że prawidłowy zapis tej wysokości powinien być inny, a mianowicie M0650.

Ponieważ lubię odpowiadać na takie pytania powołując się na konkretne PRZEPISY, sięgnąłem po rozporządzenie Unii Europejskiej 2012/923, a konkretnie jego nowelizację obowiązującą od 1 maja 2025 roku. Tak, nie mylisz się. Nie ICAO Doc 4444 "Zarządzanie ruchem lotniczym", ale właśnie przepisy SERA. Dlaczego?

Rozporządzenie UE 2012/923, znane w Polsce pod ogólną nazwą "SERA"  (od Standardized European Rules of the Air, co w wolnym tłumaczeniu można przełożyć na "Europejskie znormalizowane przepisy ruchu lotniczego" względnie "Znormalizowane europejskie przepisy ruchu lotniczego") w dniu 1 maja 2025 zastąpiło bowiem cały Dodatek 2 dokumentu PANS-ATM 4444 "Zarządzanie ruchem lotniczym", w którym jest opublikowany tak formularz planu lotu, jak i instrukcja jego wypełniania. Ponieważ zgodnie z powszechną opinią przepisy SERA mają w krajach zrzeszonych w UE wyższy priorytet niż przepisy ICAO, od 1 maja 2025 powinniśmy przy wypełnianiu formularza planu lotu (FPL) stosować właśnie rozporządzenie 2012/923, a nie 4444. Jeżeli masz mieszane uczucia na temat wyższości przepisów SERA nad załącznikami ICAO, proponuję dość wymowną lekturę polskiego rozporządzenia z roku 2015, pozycja 58, dotyczącego Załącznika 11 do Konwencji ICAO).

W przepisach europejskich wprowadzono zmiany poprzez DODANIE pewnych nowych zapisów, o których jak na razie głucho w oryginalnym 4444. Przykład? Bardzo proszę. Zerknij do zapisów dotyczących wskaźników SUR/ oraz DAT/ w polu 18 planu lotu, a przekonasz się, że zapisy 2012/923 są nieco szersze niż te w 4444. Wprawdzie nie dotyczą one "małego" lotnictwa tylko raczej lotów komercyjnych, jednakże różnice istnieją i nic na to nie poradzimy. 

Przy okazji wylano też przynajmniej część dziecka z kąpielą: wprawdzie do przepisów SERA przeniesiono sam formularz planu lotu oraz instrukcję jego wypełniania, jednakże depesze ATS (DEP, ARR, CNL, CHG, DLA, RQS, RQP, SPL, ALR, RCF) w jakimś celu pozostawiono nadal w 4444. By zatem kompleksowo ogarnąć temat planu lotu, zamiast z jednego dokumentu musisz  od maja 2025 korzystać z dwóch. Tak z pewnością użytkownikowi będzie wygodniej i łatwiej, to oczywiste.

Po tej dygresji na temat "co obowiązuje w UE w zakresie związanym z formularzem FPL" wracam do sedna sprawy.

Po otwarciu anglojęzycznej wersji rozporządzenia 2012/923 przeszedłem do opisu pola 15 FPL, gdzie znalazłem zapis widoczny poniżej:
 

Wyrażenie "tens of metres" w wersji anglojęzycznej oznacza "w dziesiątkach metrów" i tu nie ma żadnych wątpliwości. W powyżej przedstawionym wycinku występuje ten zapis dwukrotnie - przy określaniu standardowego poziomu metrycznego (to nic innego tylko poziom lotu wyrażony w metrach, a nie  w stopach, a konkretniej - w setkach stóp) oraz właśnie przy wyrażaniu wysokości bezwzględnej wyrażanej w metrach.

Pewny swego pobrałem i otworzyłem wersję polską tego samego aktu i zdębiałem. Powód owego "zdrewnienia" niech Czytelnik osądzi sam:

O ile w opisie standardowego poziomu metrycznego tłumaczenie polskie jest prawidłowe, o tyle w przypadku wysokości bezwzględnej w metrach błąd tłumaczenia spowodował wpisanie w SETKACH metrów zamiast w DZIESIĄTKACH. Wszystkim nieprzekonanym do końca proponuję odrobinę arytmetyki.

Gdy podany w rozporządzeniu UE 2012/923 przykład (M0840) potraktujemy jako DZIESIĄTKI METRÓW, to z obliczeń wynika, że chodzi w nim o wysokość 840 x 10 = 8400 m AMSL. Na takich wysokościach samoloty latają, nie da się ukryć.

Gdybyśmy natomiast przyjęli, że chodzi jednak o SETKI metrów, to otrzymamy niezwykle ciekawy wynik: M0840 = 840 x 100 = 84000 metrów, a więc... 84 kilometry.  W przybliżeniu to poziom lotu 2755 (dwa tysiące siedemset pięćdziesiąt pięć, druga piątka to nie literówka). To wysokość, której nie jest już w stanie przekazać nawet mod C transpondera (wysokość maksymalna możliwa do podania w tym modzie, to jest trybie pracy, to poziom lotu 1260 lub 1280 o ile dobrze pamiętam z wykładów). A dla przypomnienia górna granica polskiego rejonu informacji powietrznej (FIR Warszawa) to poziom lotu FL 660 czyli... 22 km.

Jak już kiedyś wspominałem w innym artykule, to nie jedyne błędy w przepisach ruchu lotniczego, które - pomimo publikacji w latach 2012 / 2016 do chwili obecnej mają się świetnie i nie zostały poprawione pomimo co najmniej kilku zgłoszeń w tej sprawie. Gdyby ktoś się domagał dowodu, służę uprzejmie choćby takim przykładem (2012/923, punkt SERA.5005): 

Z powyższego wynika dla ludzi obeznanych z lotnictwem dość oczywisty nonsens - przed rozpoczęciem KAŻDEGO lotu należy przedstawić plan lotu służbie kontroli ruchu lotniczego. "Każdego" oznacza zatem, że do ATC (Air Traffic Control - kontrola ruchu lotniczego) trzeba składać plan lotu na lot z lotniska niekontrolowanego na lotnisko niekontrolowane, w całości wykonywany w przestrzeni  powietrznej niekontrolowanej. 

Ale... przecież w przestrzeni niekontrolowanej ATC działać NIE MOŻE . By się tego dowiedzieć, wystarczy przeczytać uważnie definicję przestrzeni kontrolowanej zawartą w tym samym akcie prawnym (definicja nr 58 w UE 2012/923). Zatem po co wysyłać plan lotu na lot niekontrolowany kontrolerom, skoro będzie się on odbywał CAŁKOWICIE poza ich przestrzenią odpowiedzialności? 
  
W tłumaczeniu jest oczywisty błąd i zapis ten powinien brzmieć tak, jak w starym polskim tłumaczeniu Załącznika 2 ICAO:

1) przed rozpoczęciem każdego lotu lub jego części, dla którego ma być zapewniona służba kontroli ruchu lotniczego.

Czy w przepisach jest więcej podobnych kwiatków? W UE 2012/923 są co najmniej jeszcze dwa. Liczę na to, że  w końcu ktoś zrobi z tym ostateczny porządek, bo uczenie młodzieży lotnictwa w oparciu o przepisy z grubymi błędami prędzej czy później zemści się tak na młodzieży jak i na samym lotnictwie.

Pliki źródłowe:

ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 923/2012 z dnia 26 września 2012 r. 

COMMISSION IMPLEMENTING REGULATION (EU) No 923/2012 of 26 September 2012 

Klaudiusz Dybowski